NOS Nieuws
Abortus moet uit het Wetboek van Strafrecht, vindt Progressief Nederland (Pro). Kamerlid Lisa Vliegenthart van de grootste oppositiepartij dient hiertoe vandaag een initiatiefwetsvoorstel in. Vanochtend overhandigt zij het aan de Dolle Mina’s, die dan bij de Tweede Kamer actievoeren met hetzelfde doel.
“Dit is ontzettend belangrijk omdat abortus zorg is, en zorg heeft wat mij betreft niets binnen het Wetboek van Strafrecht te zoeken. Daarom willen we abortus uit het Wetboek van Strafrecht verwijderen en in de zorgwetten opnemen”, zegt Vliegenthart in een toelichting.
Volgens de huidige wet is abortus strafbaar, tenzij sprake is van een aantal uitzonderingsgronden. Zo mag de vrucht niet ouder zijn dan 24 weken en moet de vrouw duidelijk maken dat zij zich in een noodsituatie bevindt. Abortus mag alleen worden uitgevoerd in een kliniek of een ziekenhuis dat hiervoor een vergunning heeft.
Volgens Pro is het in de eerste plaats aan de vrouw om te beslissen over een abortus, niet aan de strafrechter of aan artsen. Vliegenthart: “Natuurlijk moet abortus zorgvuldig worden uitgevoerd en daarom willen wij dat alle zorgvuldigheidseisen die nu bestaan gehandhaafd blijven. Maar daar is het Wetboek van Strafrecht niet voor nodig. Door abortus daaruit te halen ontstaan een goede balans tussen de keuzevrijheid die vrouwen moeten hebben en de beschermwaardigheid van de vrucht.”
Als het lukt abortus uit het strafrecht te halen, wil Pro vervolgens proberen het recht op abortus vast te laten leggen in de Grondwet. “Kijk naar de VS”, zegt Vliegenthart. “Daar zien we dat het recht op abortus wordt ingeperkt. Die druk is er in Europa en Nederland ook. Daarom is verankering in de Grondwet een belangrijke volgende stap.”
De huidige abortuswetgeving is een moeizaam bevochten compromis uit de 70 en 80 van de vorige eeuw. De politieke strijd over abortus liep geregeld hoog op tussen aan de ene kant vooral de PvdA en de vrouwenbeweging die voor liberalisering van abortus waren, en aan de andere kant het CDA, dat dat zoveel mogelijk wilde beperken.
Vooral onder het kabinet-Den Uyl liepen de emoties hoog op, toen CDA-minister van Justitie van Agt de Bloemenhovekliniek in Heemstede wilde sluiten, een abortuskliniek die tot dan toe was gedoogd.
Terwijl de ministerraad een van zijn vele urenlange discussies voerde, belde PvdA-minister Vorrink een van de leiders van de vrouwenbeweging op om te waarschuwen wat haar collega-minister van plan was. Het gevolg was dat toen de politie arriveerde, tientallen vrouwen bij de kliniek stonden. Van Agt besloot toen voorlopig van de sluiting af te zien.
Uiteindelijk kwam het kabinet Van Agt (CDA/VVD) in 1980 met een wet waarin abortus onder voorwaarden werd gelegaliseerd, de Wet afbreking zwangerschap. Voor stemden in 1980 de meeste Kamerleden van VVD en CDA; het werd met 76 stemmen voor en 74 tegen aangenomen.
In de Eerste Kamer was de stemverhouding vervolgens 38 tegen 37. Tegen waren zowel de orthodox-christelijke partijen als de linkse oppositie. De PvdA en kleine linkse partijen vonden de versoepeling niet ver genoeg gaan, omdat abortus wel strafbaar bleef. De kleine christelijke partijen vonden dat het helemaal verboden moest blijven.
Ondanks deze voorgeschiedenis denkt Vliegenthart dat er een meerderheid voor te vinden is om abortus nu wel uit het strafrecht te halen, zoals de vrouwenbeweging ook al heel lang wil.
Belangrijk hiervoor is dat de VVD in het verkiezingsprogramma van 2025 heeft vastgelegd “zich actief in te zetten om legale abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen”. Eerder ging die partij nog niet zo ver. Ook partijen als D66 en kleinere oppositiepartijen zijn voor. Dat kan een kleine meerderheid opleveren.
De VVD wil nog niet vooruitlopen op mogelijke steun aan het Pro-voorstel. De partij wijst erop dat in het coalitieakkoord is afgesproken dat “medisch-ethische onderwerpen zorgvuldig behandeld worden en dat we hier een respectvol debat over voeren”. In de coalitie is het CDA tegen versoepeling van de abortuswetgeving.
“Het voorstel van Pro gaat nu naar de Raad van State, wij gaan het voorstel lezen en wachten de reactie van de Raad van State af”, laat de VVD weten. Het is dus voorlopig onzeker of er een meerderheid is voor het initiatief. Pro-Kamerlid Vliegenthart: “Ik hoop toch echt dat de VVD de rechten van vrouwen, keuzevrijheid, toegang tot veilige zorg, voorop stelt aan politieke beslissingen.”
Overigens is de abortuswetgeving de afgelopen jaren versoepeld. De voorwaarde dat vrouwen vijf dagen bedenktijd in acht moeten nemen, is enkele jaren geleden geschrapt op initiatief van Pro, D66 en de VVD. Ook mogen huisartsen sinds enkele jaren de abortuspil voorschrijven. Dat was eerder niet toegestaan.
