NOS Nieuws•
-
Kysia Hekster
correspondent Europese Unie
-
Kysia Hekster
correspondent Europese Unie
Zondag brengen zo’n acht miljoen Hongaren hun stem uit in de parlementsverkiezingen. Peilingen voorspellen al tijden een spannende tweestrijd tussen de rechts-conservatieve premier Viktor Orbán en de christendemocratische oppositieleider Péter Magyar.
Er staat veel op het spel. Niet alleen voor Hongarije zelf, maar ook voor Europa. Bijna niemand in Brussel durft het hardop te zeggen, maar achter de schermen hopen velen vurig op het einde van het tijdperk-Orbán. Om dat te verhelderen: hier vijf vragen (en antwoorden) over de Hongaarse verkiezingen vanuit EU-perspectief.
Hoe kijkt de Europese Unie naar de Hongaarse verkiezingen?
Europese leiders houden zich opvallend stil. Dat is niet toevallig: ze willen Orbán geen brandstof geven voor zijn anti-EU-campagne. Ook is het sowieso taboe om je in Brussel of vanuit andere Europese hoofdsteden uit te spreken over nationale verkiezingen van andere lidstaten.
Dat neemt niet weg dat de verhoudingen met Orbán ronduit slecht zijn. Hongarije houdt zich op tal van punten niet aan Europese afspraken. Zo heeft de Hongaarse premier een groot deel van de media in zijn land onder controle gebracht en is er kritiek op het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechtspraak. Ook is sprake van grootschalige corruptie en staan LHBTI-rechten onder zware druk.
Op Europese toppen kunnen regeringsleiders niet over alle onderwerpen vrijuit spreken omdat er een directe lijn vanuit de Hongaarse regering naar Moskou loopt. Dit blijkt onder andere uit een recent gelekt gesprek tussen de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Szijjártó en zijn Russische collega Lavrov, waarover de Europese Commissie uitleg eist.
Op welke manieren dwarsboomt Orbán EU-beslissingen?
De afgelopen tijd gebruikt de Hongaarse premier vaak zijn veto, waarmee hij in zijn eentje besluiten kan blokkeren. Dat doet hij in de Europese Raad, waar alle regeringsleiders vertegenwoordigd zijn.
Op de meeste punten komen ze er daar gezamenlijk wel uit, maar het is gebruikelijk dat Orbán bepaalde besluiten tegenhoudt, zoals over steun aan Oekraïne en sancties tegen Israël.
Tijdens de laatste EU-top in maart leidde deze houding tot grote frustratie onder EU-leiders. Toen hield Orbán een noodpakket aan Oekraïne tegen, hoewel hij op de top ervoor nog had ingestemd met een lening aan Kyiv.
Correspondent Christiaan Paauwe volgt de verkiezingscampagne in Hongarije:
Verkiezingen in Hongarije: corruptie, campagneposters en Oekraïne als ‘vijand’
Wat kan de EU doen als Orbán zich niet aan afspraken houdt?
De Europese Commissie is al vaak naar de Europese rechter gestapt om hervormingen in Hongarije af te dwingen. Op dit moment lopen er ook rechtszaken, bijvoorbeeld op het terrein van persvrijheid en asielbeleid.
Een andere optie is het bevriezen van EU-fondsen waar Hongarije aanspraak op kan maken. Dat kan Brussel doen als landen zich niet aan de regels van de rechtsstaat houden. Hongarije mist hierdoor 20 miljard euro voor broodnodige investeringen in infrastructuur, digitalisering en landbouw.
Daarnaast loopt er al jaren een procedure waardoor Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht kan verliezen. Maar die heeft weinig kans van slagen, want onder de andere EU-landen is er onvoldoende steun om die door te zetten.
En hoewel ze Orbáns Hongarije liever kwijt dan rijk zijn in Brussel, kunnen ze het land volgens de EU-regels niet uit de unie gooien. Alleen Hongarije zelf kan eruit stappen, zoals het Verenigd Koninkrijk eerder deed.
Wat zou winst van Magyar voor de EU betekenen?
Als Péter Magyar de verkiezingen wint, is het aannemelijk dat hij een hand uitsteekt naar Brussel. Hij voert namelijk campagne met de belofte om de bevroren Hongaarse EU-fondsen vrij te spelen, en dat kan alleen als hij de hervormingen in de rechtsstaat doorvoert.
Maar de EU lijkt met een Magyar-overwinning niet te hoeven rekenen op onvoorwaardelijke Hongaarse steun voor Oekraïne. Tijdens zijn campagne heeft hij zich kritisch uitgelaten over de Europese steunpakketten voor het buurland en ook is hij tegen versnelde EU-toetreding van Oekraïne.
-
Een poster met daarop Magyar en de Oekraïense president Zelensky met o.a. de tekst ‘zij zijn gevaarlijk’ -
Viktor Orbán en zijn aanhangers tijdens een bijeenkomst -
Péter Magyar leidt een protestmars in Budapest -
Pro Orbán billboards in de Hongaarse hoofdstad Budapest
Wat zou herverkiezing van Orbán betekenen?
In Brussel weet niemand wat te verwachten is als Orbán nog vier jaar mag regeren: ofwel hij gaat zich na deze felle verkiezingsstrijd nog kribbiger opstellen of hij bindt juist een beetje in.
Orbán zal dan hoe dan ook een inspiratie blijven voor uiterst rechtse politici, die binnen de EU steeds invloedrijker worden. De fractie Patriotten voor Europa, waar behalve Orbáns Fideszpartij ook de PVV inzit, is nu de derde partij in het Europees Parlement.
Volgens de peilingen worden het heel spannende verkiezingen. Het kan daarom nog wel dagen duren voordat er een duidelijke uitslag is. Brussel houdt tot die tijd de adem in.
