Oude spullen moeten de haperende Europese economie redden

• Charlotte Boström

  redacteur Economie

In een niet al te verre toekomst moeten alle producten in Europa worden gemaakt van oude spullen. Je levert bijvoorbeeld je afgedankte kleding in en die wordt vervolgens gebruikt als isolatiemateriaal. Alle plastic wordt in een uitstootvrij proces afgebroken en weer tot nieuw plastic gemaakt. En om auto’s te fabriceren, importeren bedrijven geen zeldzame aardmetalen meer uit China. Ze halen de materialen uit oude apparaten, die Europese bedrijven hebben ingeleverd in ruil voor statiegeld.

Dit is geen fantasie. In 2050 moet de Europese economie volledig circulair zijn. Dat houdt in dat we het moeten doen met de olie, mineralen en erts die al zijn gedolven en inmiddels vastzitten in machines, huizen, voertuigen en andere goederen.

Een ding is wel belangrijk: “Onze economie zal uit elkaar vallen als we stoppen met nieuwe spullen kopen en het circulaire concept volledig wordt ingevoerd”, vat Bauwens het samen. Niettemin is hij duidelijk: dit is de beste weg voor de Europese economie.

Momenteel wordt 12 procent van Europese grondstoffen hergebruikt en dat wordt maar langzaam meer. Tegelijkertijd moet dat aandeel in 2030 verdubbeld zijn, volgens de doelen die de Europese landen zichzelf hebben opgelegd. De technische oplossingen zijn er grotendeels al, zeggen deskundigen.

“Als bedrijven circulair wilden worden, hadden ze dat al gedaan”, concludeert Meindert Flikkema, hoogleraar economie aan de VU en onderzoeker bij RaboResearch.

Daarom moeten de Europese en nationale overheden wat hem betreft de overgang naar circulair aandrijven. “Aan de ene kant afdwingen met straffen, maar ook positief prikkelen.” Denk aan regels voor hoeveel hergebruikte grondstoffen er in nieuwe producten moeten zitten, tot beter beschikbare bankleningen en overheidssubsidies voor circulaire bedrijven.

Terug naar de vraag hoe we de economie draaiend kunnen houden, als burgers en bedrijven massaal stoppen met nieuwe spullen kopen. Volgens Flikkema schakelen veel bedrijven nu al om van productie naar reparaties. Denk aan de wasmachinefabrikant die je tegenwoordig ook kunt bellen als het apparaat stuk gaat.

Dat is één voorbeeld; op industriële schaal kan het leiden tot aanzienlijk meer omzet voor de economie, denken economen. Flikkema: “Wij leven op een continent met weinig kritieke grondstoffen. Daarom kan circulariteit juist een strategie worden voor Europa – geen belemmering.”

Dat is de theorie, maar om dat te bereiken moet Europa massaal investeren in de recycling-industrie. Politici kunnen dat ondersteunen met tijdelijke importheffingen op goedkope grondstoffen uit bijvoorbeeld China, zegt ING-econoom Gerben Hieminga. “Dan geef je de recyclingindustrie hier een kans om volwassen te worden.”

Want momenteel is het vaak duurder om materialen te recyclen dan iets van nieuwe grondstoffen te maken. Hieminga: “Het is goedkoper om nieuwe aardmetalen te importeren uit China. En dan blijven we afhankelijk van een andere grootmacht.”

Econoom Thomas Bauwens denkt dat Europese beleidsmakers te veel focussen op de consequenties van consumptie bij hun pogingen om Europa circulair te maken. “Dat is minder ingrijpend, dus ik snap het. Maar in plaats van beslissen ‘we gaan plastic inzamelen’ in de EU, is het beter om te komen met een verbod op het produceren van nieuwe plastic vanaf een bepaald jaar.”

Ook het fiscale stelsel moet op de schop als je de circulaire economie winstgevend wil maken, vinden deskundigen. “Je wil meer belasting heffen op consumptie en minder op arbeid – zoals reparaties en onderhoud”, zegt Klaske Kruk, directeur van de Nederlandse Vereniging van Circulaire Economie.

“Anders importeren we steeds meer Chinese wegwerprommel en worden we steeds afhankelijker van het buitenland. We moeten onze markt beschermen door in Europa kwaliteitsproducten te maken die we kunnen repareren en hergebruiken, zodat we hier economische waarde genereren.”

Vier jaar voor deadline is er nu één land dat de Europese doelstelling van 24 procent circulariteit haalt, en met gemak(opent in nieuw venster): in Nederland wordt 33 procent van de grondstoffen opnieuw gebruikt.

Volgens het Europees Milieuagentschap komt dat niet door burgers die hun best doen met blikjes waar statiegeld op zit inleveren. Het ligt vooral aan de wegenbouwsector. In Nederland, zo concludeerde het agentschap, wordt bouw- en sloopafval uitzonderlijk vaak hergebruikt om nieuwe wegen te maken.