Ouders vermiste Mexicanen: wel geld voor WK, niet voor zoektocht

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

“Zoon, dochter, treur niet, je moeder blijft je zoeken, wat er ook gebeurt”. Duizenden vrouwen, in witte shirts met daarop foto’s van hun kinderen, lopen schreeuwend en met vastberaden blik over de Paseo de la Reforma, een belangrijke weg in het hart van Mexico-Stad.

Woedend zijn ze, deze madres buscadoras, zoekende moeders, die soms al jaren op zoek zijn naar hun vermiste kinderen. Waar ze naar eigen zeggen nog geen cent van de regering krijgen om een schep mee te kopen om naar lichamen te graven, worden er wél miljoenen uitgegeven aan de organisatie van het WK voetbal.

Vanessa Gámez is een van de moeders bij de betoging. Op haar shirt staat de naam Ana Amelí, haar 19-jarige dochter die in juli 2025 verdween tijdens een wandeling in een park. “De Mexicaanse autoriteiten hebben nooit moeite gedaan haar te vinden. Maar een paar kilometer verderop wordt al twee jaar gewerkt aan de verbouwing van het voetbalstadion”, zegt ze verbitterd.

Zoals zoveel zoekende Mexicaanse ouders zal Gámez op 11 juni, de dag dat Mexico de openingswedstrijd van het toernooi speelt tegen Zuid-Afrika, demonstreren bij het Estadio Azteca. “Terwijl degenen die het kunnen betalen naar binnen gaan om feest te vieren, zullen wij buiten het stadion huilen. Wij zullen de wereld laten zien dat de president liegt als ze zegt dat er geen crisis is”, zegt Gámez.

President Claudia Sheinbaum houdt vol dat het land veilig is en de meeste problemen onder controle zijn, terwijl ruim 130.000 mensen in Mexico geregistreerd staan als vermist. De regering wijst graag op de dalende moordcijfers, maar heeft het liever niet over het feit dat het aantal vermissingen in tien jaar tijd met ruim 200 procent is toegenomen.

Jonge mannen die worden ontvoerd en gedwongen lid te worden van een criminele organisatie. Jonge vrouwen die slachtoffer worden van sekshandel. Mensen die worden gedood bij een overval. Het komt zelfs voor dat toeristen door lokale bendes worden aangezien voor lid van een rivaliserende groepering. Zonder vragen te stellen worden ze vermoord.

Meldingen van vermissingen worden vaak niet serieus genomen. Wanhopige ouders gaan daarom zelf op zoek. Gewapend met scheppen en stokken trekken ze naar de gevaarlijkste gebieden, in de hoop erachter te komen wat met hun kinderen is gebeurd.

Soms zijn lichamen allang gevonden, maar liggen ze jarenlang in overvolle mortuaria. Daar ontbreekt vaak de kennis en technologie om DNA-testen uit te voeren. Anderen zijn ontvoerd door criminele organisaties, die vaak jonge Mexicanen kidnappen voor mensenhandel, orgaanhandel of om ze te rekruteren voor hun bende.

De zoektochten in gebieden waar criminele bendes de dienst uitmaken zijn levensgevaarlijk voor de groepen nabestaanden. Maar ook de rol van de autoriteiten ligt onder vuur. Volgens families komt het voor dat de politie samenwerkt met bendes, bijvoorbeeld door burgers op te pakken en over te dragen aan criminelen. Daardoor krijgen families soms nooit de waarheid boven water.

Het VN-comité tegen gedwongen verdwijningen (CED) schreef in april dat de Algemene Vergadering de vermissingen moet laten onderzoeken als misdaden tegen de menselijkheid. Een maand later meldde de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten (IACHR) dat veel verdwijningen plaatsvinden “in nauwe samenwerking en coördinatie met overheidsfunctionarissen”. Amnesty International riep de Mexicaanse regering daarna op om internationale hulp te accepteren om de nationale crisis aan te pakken.

Maar de Mexicaanse regering lijkt daartoe niet bereid. Het rapport van het VN-comité werd door Sheinbaum afgedaan als “politiek gemotiveerd”. Vanessa Gámez zucht diep als ze de woorden van de president hoort. Sinds haar aantreden heeft Sheinbaum nog geen enkel collectief van zoekende ouders ontvangen, benadrukt Gámez. En dus blijft ze zelf maar zoeken.

Vandaag is ze met andere moeders naar een park gegaan in een deel van Mexico-Stad met hoge criminaliteitscijfers. Er zijn anonieme tips dat criminelen hier lichamen dumpen. Eerst snoeien ze hoog gras weg, daarna woelen ze de aarde om om te kijken of er sporen te vinden zijn van lichamen of persoonlijke eigendommen.

“We weten waar onze kinderen verdwijnen, maar we weten niet waar we ze zullen vinden”, zegt Gámez, terwijl ze het zweet van haar voorhoofd veegt.

Regelmatig gebeurt het dat ouders op clandestiene graven stuiten, legt Gámez uit. Zelf zal ze blijven zoeken. “Vlakbij het stadion waar straks een WK gespeeld wordt, staan meer dan 200 mensen geregistreerd als vermist, onder wie mijn dochter Ana Amelí. Ik moet weten wat er met haar is gebeurd”.