Overheid Marokko legt schuld ‘Ceuta’ bij sociale media, ‘maar dit had lange aanloop’

• Samira Jadir

  correspondent Marokko

Nu het stof na de ongekende migratiecrisis bij de Spaanse exclave Ceuta is neergedaald, zijn er nog altijd veel vragen over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Wereldwijd wordt er door media en politici volop gespeculeerd over de directe oorzaken. De Marokkaanse overheid houdt het in zijn reactie vooral bij de verspreiding van nepnieuws op sociale media.

Dit zou het werk zijn geweest van criminele netwerken die zich bezighouden met mensensmokkel. Volgens Rabat is er van het opzettelijk doorlaten van migranten geen sprake geweest. Ook in Spanje beginnen de politieke gevolgen van de overweldigende instroom van migranten in Ceuta zich af te tekenen. In een eerste reactie gaf de Spaanse premier Pedro Sanchez een lezing die ongeveer dezelfde strekking had als die uit Rabat. In de Spaanse media en politiek wordt druk gespeculeerd over de mogelijke opzet waarmee Marokko de crisis zou hebben veroorzaakt.

Waar de statements van de overheid in Marokko maar spaarzaam zijn, is de ongekende migratiepoging het gesprek van de dag onder de Marokkaanse bevolking. De publieke opinie richt zich vooral op het verlangen van veel Marokkanen om te migreren en de oorzaken daarvan. Er zijn geluiden van begrip, maar ook van schaamte.

En er is in het bijzonder veel kritiek op de Marokkaanse premier Aziz Akhannouch. Marokkanen vinden het schandalig dat hij tot nu toe nog geen enkele reactie heeft gegeven op de migratiecrisis. Ook is er een sterke oproep om een dag van nationale rouw af te kondigen om de mensen te herdenken die zijn omgekomen bij het drama.

Marokkaanse mensenrechtenactivisten en deskundigen ergeren zich aan het feit dat de media-aandacht vooral uitgaat naar de mogelijke geopolitieke oorzaken en gevolgen van de crisis in Ceuta. Zo ook migratiedeskundige Soukaina Chakkour, die de massale toestroom van migranten bij de Spaanse exclave van dichtbij meemaakte. “Ik zou iedereen aanraden om vooral ook te luisteren naar het verhaal van de pakweg 50.000 mensen die zijn overgestoken. Zij hebben gehandeld vanuit hun oprechte verlangens en behoeften”, zegt Chakkour.

Ze meent dat de gebeurtenissen van afgelopen week een lange aanloop hebben gehad. Het noorden van Marokko kampt al sinds 2019 met een economische crisis die is veroorzaakt door de beëindiging van een informele overeenkomst tussen Marokko en Spanje. Tot zeven jaar geleden was het voor Marokkanen zonder visum toegestaan om in Ceuta Spaanse producten te kopen waarover geen btw of accijnzen worden geheven. De enige voorwaarde was dat deze goederen alleen te voet naar Marokko mochten worden gebracht.

Het merendeel van de mensen in het noorden van het land verdiende zijn geld aan het verder verhandelen van deze producten in Marokko. In 2019 besloot Rabat om een einde te maken aan deze gedoogconstructie. “Om de grens voor goederen te sluiten is een politieke keuze geweest. Je hoeft niet terug te grijpen op de wilde theorieën die er nu rondgaan om te begrijpen waarom de mensen hier weg willen”, zegt Chakkour.

Om de economische malaise op te lossen heeft de Marokkaanse overheid meerdere grote projecten in het noorden van het land opgestart die voor meer werkgelegenheid moeten zorgen. Zo is de containerhaven Tanger Med flink uitgebreid, en is er bij de stad Nador een vergelijkbare containerhaven in aanbouw die later dit jaar in gebruik moet worden genomen. Door de lage lonen en de tijd die het kost om deze projecten af te ronden, biedt dit voor de Marokkanen in de regio nog niet echt een oplossing.

Voor de Marokkanen in het noorden is het simpelweg geen optie om te wachten totdat er weer werk is in de regio. Daardoor heeft het idee om via Ceuta naar Europa te migreren steeds meer aan populariteit gewonnen. De nabijheid van het Europese vasteland maakt de verleiding voor de Marokkanen in dit deel van het land nog wat sterker. Zelfs als het geen helder weer is, kun je vanuit steden als Tanger en Tetouan nog altijd Spanje met gemak in de verte zien liggen.