NOS Nieuws•
Tot verrassing van sommigen heeft informateur Buma vandaag in het formatiegesprek met D66, CDA, VVD, GroenLinks-PvdA en JA21 de partijen voorgesteld om een vijfpartijenkabinet te vormen.
Met twee rechtse partijen in een kabinet wordt de drempel voor VVD en JA21 kleiner om met GroenLinks-PvdA in een kabinet te stappen, was Buma’s idee. Daarnaast zou dit brede kabinet kunnen rekenen op meerderheden in de Tweede Kamer én de Eerste Kamer.
Maar ook dit voorstel bleek een stap te ver. JA21-leider Eerdmans noemt het “iets te creatief”, VVD-leider Yesilgöz blijft bij haar boodschap dat de VVD niet met GroenLinks-PvdA in een kabinet stapt.
‘Goed gesprek’, maar geen stap verder
Hoewel de partijleiders na de bijeenkomst met Buma spraken over “een goed gesprek”, “in een prettige sfeer” waarbij “iedereen de verantwoordelijkheid voelt”, is duidelijk dat ze geen stap verder zijn gekomen. Op papier zijn er heel wat mogelijkheden, maar elke optie wordt door minstens één partij geblokkeerd. En daarmee zit de formatie in een impasse.
Buma geeft Jetten (D66), Yesilgöz (VVD), Klaver (GroenLinks-PvdA), Bontenbal (CDA) en Eerdmans (JA21) daarom opdracht dit weekend na te denken: wie is bereid een blokkade op te heffen en zo een kabinet mogelijk te maken? En wat wil die partij ervoor terug?
De ogen zijn vooral gericht op GroenLinks-PvdA en JA21. Als deze partijen een minderheidskabinet willen gedogen, kan vanaf volgende week daarover worden onderhandeld. De teleurstelling bij andere partijen was dan ook groot, toen GroenLinks-leider Klaver aankondigde daar niet aan mee te willen werken.
Hij noemt een minderheidskabinet “onverstandig” en “een beloning voor het blokkeren door de VVD”. Ook wijst hij naar de Eerste Kamer, waar GroenLinks-PvdA op veel onderwerpen nodig is voor een meerderheid. “Als je niet met ons wil onderhandelen over een kabinet, waarom wil je dan wel afspraken maken in de Eerste Kamer?”, zei Klaver richting de VVD.
Ook Eerdmans voelt niet voor de minderheidsoptie. “Het is voor ons een niet heel prettige variant, want dan zij wij niet goed genoeg om in te stappen”, zegt hij. Echt uitsluiten doet hij het niet: “We moeten nadenken over wat dat brengt”.
De andere optie is dat de VVD de blokkade op GroenLinks-PvdA opheft, al houdt eigenlijk niemand er nog rekening mee dat dat gebeurt. “Wij zullen ons standpunt niet veranderen”, herhaalde Yesilgöz nog maar eens. Volgens haar zijn er “echt wel” verschillende varianten mogelijk, ook varianten waarin de VVD niet in een kabinet zit, maar welke dat zijn zei ze er niet bij.
‘Wind van voren bij beweging’
De partijleiders beloven stuk voor stuk dit weekend heel wat belletjes met elkaar te plegen, tot tevredenheid van Buma die “proeft dat ze de verantwoordelijkheid voelen”. Maar hij benadrukt ook dat het lastig zal zijn over de eigen schaduw heen te stappen. “Je krijgt bij iedere beweging de wind van voren, dus ik snap dat het ingewikkeld is”, zegt hij.
Voorlopige conclusie is dat de “positieve agenda” van Jetten en Bontenbal, die dinsdag werd gepresenteerd, nog niet het gewenste effect heeft. Hoewel alle vijf partijen aan Buma vertelden op inhoud “aanknopingspunten” te zien, blijft de wie-met-wie-discussie de boventoon voeren.
Het is dan nog onduidelijk hoe het maandag verder moet. Buma heeft dan nog heel weinig tijd om een doorbraak te bereiken, want op dinsdag moet hij zijn eindverslag presenteren. De dag erna is er een debat met hem in de Tweede Kamer.
Duidelijk is wel dat PVV-leider Wilders kansen ruikt. “Als het D66 en CDA niet lukt, dan is het de beurt aan de PVV om een poging te doen om een kabinet te vormen en een conceptakkoord te maken met andere partijen”, schrijft hij op X.
Doordat een ruime meerderheid van de partijen de PVV heeft uitgesloten, lijkt ook die optie bij voorbaat kansloos.
