NOS Nieuws•
Nederland moet bepalen hoeveel extra sterfgevallen en schade door klimaatverandering acceptabel zijn, en wie we in welke mate beschermen. Die aanbeveling doet het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Volledige bescherming tegen alle klimaatrisico’s is niet mogelijk, dus moet er worden gekozen wie er optimaal worden beschermd. Krijgen de kwetsbaren voorrang, of toch liever de natuur of economische sectoren zoals de landbouw?
Duidelijk is volgens het PBL dat Nederland onvoldoende is voorbereid op de gevolgen van de opwarming van de aarde. Daarom roept het planbureau de overheid en samenleving op om na te denken over “fundamentele keuzes”. Die gaan onder meer over de mate van bescherming die gewenst is, bijvoorbeeld tegen extreme hitte of hevige neerslag.
Zo zullen er naar verwachting meer ziekenhuisopnames zijn en meer sterfgevallen door hogere temperaturen. Het PBL roept op om na te denken over hoeveel extra opnames en doden ‘acceptabel’ zijn. Datzelfde geldt voor schade door extreme neerslag. Die zal in de toekomst toenemen, maar het is nu nog onduidelijk hoeveel schade de overheid en de samenleving acceptabel vinden.
Het idee achter dit soort “fundamentele keuzes” is dat de effectiviteit van klimaatbeleid pas te bepalen is wanneer duidelijk is welk doel het beleid heeft.
Dringend keuzes maken
“Aanpassen aan klimaatverandering is onvermijdelijk”, zegt PBL-directeur Marko Hekkert. “De vraag is of we nu de keuzes maken om ons land ook in een warmer, droger en natter klimaat leefbaar, rechtvaardig en veerkrachtig te houden.”
Het PBL-rapport sluit aan bij tal van adviezen die het kabinet al ontving. Die luidden veelal dat de overheid dringend keuzes moet maken, bijvoorbeeld over hoeveel verzilting acceptabel is in een veranderend klimaat en welke eisen er moeten zijn voor woningbouw. Recent werd het kabinet nog geadviseerd om de regie te nemen bij de voorbereidingen op extreme regen, omdat dit nu nog te vrijblijvend gaat.
Ongelijkheid
Een andere keuze die volgens het PBL gemaakt moet worden, gaat over ongelijkheid. Zo zijn de gevolgen van klimaatverandering in sommige delen van Nederland meer te merken dan in andere delen. Steden zijn bijvoorbeeld vaak warmer, delen van het land zijn kwetsbaarder voor wateroverlast, en mensen met lagere inkomens in stadswijken kunnen niet altijd zelf maatregelen treffen.
In droge perioden speelt dit ook bij de verdeling van water. Er zijn volgens het PBL vaker keuzes nodig over wie bij droogte voorrang krijgt bij de verdeling daarvan.
Klimaatrisico’s
Om keuzes te kunnen maken, heeft het PBL onder meer de Nederlandse klimaatrisico’s tot 2050 in kaart gebracht. Denk aan het risico op natuurbranden, risico’s voor de waterbeschikbaarheid en risico’s voor huizen in een veranderend klimaat.
Per categorie wordt aangegeven hoe groot die risico’s zijn: hoeveel het kan kosten, hoeveel mensen erdoor getroffen kunnen worden, hoe vaak ze voorkomen, en of de schade onomkeerbaar is.
Daarbij zijn drie manieren onderzocht waarop Nederland kan omgaan met klimaatrisico’s. Als eerste kan Nederland het huidige beleid voortzetten en dus geen ingrijpende nieuwe keuzes maken.
In dat geval blijven de klimaatrisico’s fors, stelt het PBL vast:
Daarnaast beschrijft het PBL de mogelijkheid om beleid te ‘intensiveren’, dus technische maatregelen te treffen, zoals hittestress tegengaan met airco’s en zonwering, en bijvoorbeeld waterverspilling tegengaan in de landbouw.
Deze maatregelen kunnen volgens het PBL op korte termijn verlichting bieden, maar het is de vraag of ze op lange termijn voldoende zijn.
Bij ‘intensiveren’ zijn er verbeteringen te verwachten (rood is het verschil met het huidige beleid):
De derde richting die kan worden gekozen, noemt het PBL ’transformeren’. Dat wil zeggen dat er ruimtelijke ingrepen worden gedaan, bijvoorbeeld door meer groen en water te creëren in steden.
Deze aanpak leidt tot substantiële verbeteringen, bijvoorbeeld bij het tegengaan van droogte, maar kost ook veel tijd en geld. Bovendien vraagt het om een langetermijnstrategie van de overheid.
Bij ’transformeren’ zijn er substantiële verbeteringen te zien:
Welke richting ook wordt gekozen – vaak zal een mix nodig zijn – het PBL adviseert om in ál het beleid klimaatverandering en de aanpassingen hieraan mee te nemen. Dat zou dus ook (meer) moeten gebeuren bij beleid dat raakt aan de woningbouw, de energietransitie en onderhoud aan de infrastructuur. Zonder het klimaat mee te wegen, kunnen de schade en de kosten daarvan aanzienlijk hoger uitvallen, waarschuwt het PBL.
Het planbureau adviseert verder om de weerbaarheid van de maatschappij te verhogen, met informatiecampagnes, waarschuwingssystemen en rampenplannen. Zo zijn mensen beter voorbereid op de vaker optredende overlast en schade.
