Pensioenstrijd in Duitse coalitie, ‘voortbestaan regering in gevaar’

• 

  Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Onenigheid over pensioenregels heeft de Duitse regering van CDU/CSU en SPD in een diepe crisis gestort. Een groep jonge CDU/CSU’ers weigert in te stemmen met een omvangrijk pensioenpakket, dat vooral voor de sociaaldemocratische SPD belangrijk is. Deze week moet, na mislukte crisisgesprekken, een oplossing worden gevonden.

Als de rebellie slaagt, dreigt de regering van bondskanselier Merz al na een half jaar te vallen. Bärbel Bas, SPD-leider en minister van Sociale Zaken, zegt dat CDU/CSU’ers de coalitie in gevaar brengen. Ze waarschuwt voor grote onrust als het pensioenpakket wordt afgewezen. Voortaan zal geen enkel compromis tussen de coalitiepartners meer door de Bondsdag worden geloodst, klonk het dreigement van Bas.

Niemand is gebaat bij een kabinetsval, maar tegelijk is niemand bereid te bewegen.

Het gaat om een breed pakket aan plannen, waaronder een belastingvoordeel voor wie langer doorwerkt (een CDU-wens) en een pensioenverhoging voor een bepaalde groep mensen met kinderen (een CSU-wens). De onenigheid richt zich op het pensioenkroonjuweel van de SPD: het minimumpensioen voor langere tijd vastzetten op 48 procent van het gemiddelde loon.

Dat is onacceptabel voor de Junge Union (JU), een groep van achttien jonge CDU/CSU-Bondsdagleden. De maatregel zou de komende jaren zo’n 120 miljard euro kosten, “een ondraaglijke last op de schouders van de jongere generatie” volgens de JU. Vooraanstaande economen zijn het daarmee eens.

De coalitie leunt op een krappe meerderheid van twaalf zetels. De JU-stemmen zijn dus doorslaggevend. Volgens Duitse media zijn ook ‘oudere’ CDU/CSU’ers bereid tegen te stemmen. De politieke leiding van de christendemocraten wil vasthouden aan het pensioenplan, om loyaal te zijn aan de SPD.

Het lukt bondskanselier Merz niet om de rijen gesloten te houden. Op de partijdag van de JU werden aanvallen op hem ondersteund door luid applaus. Zijn felle verweer, met woorden als “wees constructief en zeg niet alleen dat het niet gaat”, heeft de jongeren verder van hem vervreemd. Pijnlijk, want de JU gold juist als zeer loyale steunpilaar van Merz.

Het gezag van Merz wankelt. Zijn eigen minister van Economische Zaken Reiche zegt openlijk dat de jongeren gelijk hebben. CSU-leider Söder spreekt eveneens van “goede argumenten” en keert zich tegen “beleid ten koste van de jongere generatie”. De leider van de linkse vleugel binnen de CDU bekritiseert openlijk “de blunderreeks” van Merz.

De jongeren graven zich in. Zij blijven erbij dat zij een plan op inhoud mogen beoordelen. “Ons kan niet worden opgelegd dat een wetsvoorstel van een minister zonder discussie wordt goedgekeurd”, aldus JU-voorzitter Johannes Winkel. Alle mogelijke toezeggingen aan de JU, zoals een zetel voor jongeren in de pensioencommissie, zijn afgewezen, meldt Der Spiegel.

Ook de SPD is weinig compromisbereid. Het pensioendossier is cruciaal voor de partij, die sterk leunt op de oudere kiezer. Ook vinden de sociaaldemocraten dat zij al veel hebben ‘weggegeven’ aan de CDU/CSU, bijvoorbeeld door strenge asielregels goed te keuren.

De coalitie van CDU/CSU en SPD trad in mei aan met de belofte van stabiliteit. Het zou de “laatste kans van het politieke midden” zijn; anders zou extreemrechts zegevieren. In de praktijk wordt de ene ruzie door de andere opgevolgd. Er was onenigheid over de dienstplicht, de energierekening en de uitkeringen. Ook de benoeming van rechters voor het constitutioneel hof, getorpedeerd door CDU/CSU, leidde tot een politieke krimi.

Een alternatieve oplossing is er niet. Uitstel is geen optie, omdat het pakket op 1 januari moet ingaan. Het pensioenplan door de Bondsdag loodsen met de oppositie gaat evenmin: beide partijen weigeren met de rechts-extremistische AfD samen te werken. Voor de CDU/CSU is leunen op Die Linke eveneens uitgesloten.

Volgens Duitse media fantaseren CDU/CSU’ers in eigen kring over een minderheidsregering zonder de SPD. Ook zou Merz gedreigd hebben met een vertrouwensvraag, schrijft nieuwsmedium The Pioneer. Merz zou de dissidenten kunnen disciplineren, door zijn lot te koppelen aan goedkeuring van het pensioenplan. In 2001 paste toenmalig bondskanselier Schröder deze riskante zet succesvol toe. Een laatste redmiddel, dat ook verkeerd kan uitpakken voor Merz.

Deze week staan verschillende overleggen gepland om tot een oplossing te komen. Ook het begrotingsdebat van vandaag en het debat met de bondskanselier morgen zal door dit onderwerp worden gedomineerd, maar niemand lijkt te weten hoe het verder moet.