Politieke spanning rond EU-terugkeerwet: VVD’er Azmani rechts ingehaald

• 

  Kysia Hekster

  correspondent Europese Unie

Begin van de avond wordt in het Europees Parlement in Straatsburg gestemd over een nieuwe Europese terugkeerwet die het makkelijker moet maken afgewezen asielzoekers uit te zetten. Politiek belangrijk onderdeel van het voorstel zijn zogenoemde ’terugkeerhubs’, uitzetcentra buiten de EU waarmee lidstaten afspraken kunnen maken voor opvang van mensen die zijn uitgeprocedeerd.

In aanloop naar de stemming is de politieke spanning flink opgelopen. Reden: de wet komt hoogstwaarschijnlijk door het parlement met steun van christendemocraten, rechts-conservatieven en radicaal- en extreemrechtse partijen. Sociaaldemocraten, de liberale fractie (met voor Nederland VVD en D66) en de Groenen gaan het voorstel niet steunen, is de verwachting.

De Nederlandse VVD’er Malik Azmani is verantwoordelijk voor de onderhandelingen over de wet namens het parlement. Hij probeerde de afgelopen maanden juist een compromis te sluiten tussen de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de liberalen.

“Dit is zulke gevoelige wetgeving”, zei Azmani eerder tegen de NOS. “Middenpartijen zullen hun verantwoordelijkheid moeten nemen, want de flanken zullen het vermoedelijk niet steunen.”

Maar die strategie lijkt te mislukken. De sociaaldemocraten vinden Azmani’s compromisvoorstellen nu te streng en willen langer dooronderhandelen. De christendemocraten vinden dat er geen tijd meer te verliezen is en hebben inmiddels een eigen, strenger voorstel op tafel gelegd dat vorige week uitlekte.

Dat alternatieve plan krijgt steun van rechts-conservatieve en radicaal- en extreemrechtse fracties in het Europees Parlement, waaronder de Patriotten voor Europa waar ook de PVV deel van uitmaakt. Samen hebben deze partijen een meerderheid.

Het voorstel van de christendemocraten gaat op meerdere punten verder dan dat van Azmani. Zo zou het mogelijk worden om ook gezinnen met kinderen naar de ’terugkeerhubs’ te sturen. In Azmani’s plan was dat uitgesloten.

Daarnaast zijn de hubs in het compromisvoorstel van Azmani bedoeld als allerlaatste optie, als terugkeer op andere manieren niet lukt. In het plan van de christendemocraten kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers direct naar zulke locaties buiten de EU worden gestuurd.

De christendemocratische EVP-fractie heeft een sterke onderhandelingspositie. Zij kan zowel met de middenpartijen als ‘over rechts’ een meerderheid vormen. Eerder was samenwerking met radicaal- en extreemrechts nog taboe, maar inmiddels wordt vaker samengewerkt.

Bij de vorige Europese verkiezingen wonnen de uiterst rechtse partijen flink. Commissievoorzitter Von der Leyen, zelf christendemocraat, zei na de campagne dat ze alleen wilde samenwerken met partijen die pro-Europees, pro-Oekraïne en pro-rechtsstaat zijn. Maar principes hebben plaatsgemaakt voor pragmatisme.

Onderhandelaar Azmani wil voor de stemming vanavond geen commentaar geven. Vorige week zei hij in een mededeling: “We hebben een compromis dat volgens mij een evenwichtige uitkomst is van onze gesprekken.” Nu het ernaar uitziet dat zijn compromisvoorstel het niet haalt, rijst de vraag of hij zijn positie als hoofdonderhandelaar van het Parlement wel kan behouden.

Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA), tevens hoogleraar migratierecht, noemt het “zeer uitzonderlijk” dat een onderhandelaar van de liberale fractie op deze manier door de christendemocraten kan worden gepasseerd. “Ik kan me niet herinneren dat zoiets eerder is gebeurd”, zegt Strik, die sinds 2019 in het Europees Parlement zit.

De nieuwe terugkeerwet moet het sluitstuk vormen van het Europees migratiepact, het strengere Europese asielbeleid dat in juni ingaat. Op dit moment gelden nog terugkeerregels uit 2008.

Talloze ngo’s zijn kritisch op het steeds strengere Europese asiel- en migratiebeleid en roepen de EU op met de strenge terugkeerwet te stoppen. Zij zien überhaupt niets in de ’terugkeerhubs’, die volgens hen neerkomen op gevangenissen voor mensen die zijn uitgeprocedeerd.

Vorige week verscheen een evaluatie van het terugkeerbeleid van elf Europese landen, waaronder Nederland. De onderzoekers schrijven dat sprake is van een “structureel onevenwichtig landschap, waarin dwangmiddelen vaak voorrang krijgen boven de bescherming van rechten, waardigheid en legitimiteit”.

Ondertussen wil Nederland juist vaart maken met het nieuwe systeem. Na afloop van zijn eerste bezoek aan Brussel maakte asielminister Van den Brink bekend dat Nederland samen met vier andere landen voorop wil lopen met het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers naar de hubs.

Na een akkoord in het Europees Parlement volgen onderhandelingen met de EU-landen over de nieuwe terugkeerwet. De hoop is dat die gesprekken snel klaar zijn en dat de wet ongeveer gelijk met de andere nieuwe EU-regels van het asiel- en migratiepact kan ingaan.