NOS Nieuws
De president van Polen is vannacht fysiek in aanraking gekomen met rechters van het Constitutioneel Hof. Die ongekende situatie deed zich voor toen president Nawrocki het gebouw van het hof probeerde binnen te komen. Hij werd tegengehouden door onder anderen rechters die onlangs zijn aangesteld door de regering. Uiteindelijk wist hij zichzelf naar binnen te forceren.
Daarmee kwam een langlopend conflict over de aanstelling van nieuwe rechters tot een climax. Eerder op de avond ontstond opnieuw onrust bij het hof en waren er confrontaties tussen politie en betogers. Er zou met voorwerpen zijn gegooid. Drie mensen werden opgepakt.
Bekijk hier hoe de president werd tegengehouden:
Het conflict begon jaren geleden toen de conservatief-nationalistische partij PiS op controversiële wijze eigen rechters aanstelde. Aanleiding voor de onrust van gisteren was de schorsing van voorzitter Swieczkowski van het hof, die door de vorige PiS-regering was aangesteld en daar loyaal aan is. Hij zit de huidige premier Tusk en zijn regering dwars bij diens plannen om de rechtsstaat te hervormen.
Op die manier kreeg de regering-Tusk een probleem met het aanstellen van nieuwe rechters, die PiS-rechters zouden moeten vervangen van wie de ambtstermijn afliep. Toen de regering nieuwe kandidaten aandroeg, weigerde president Nawrocki de eed af te nemen. Dat leidde tot de opmerkelijke situatie dat de nieuwe rechters wel in het gebouw van het hof waren, maar van voorzitter Swieczkowski niet mochten werken omdat ze de eed niet hadden afgelegd.
Daarop besloot de huidige regering om de conservatieve voorzitter en vice-voorzitter te schorsen, in de hoop de patstelling te doorbreken. Dat stuitte gisteravond op verzet buiten de muren van het hof, waar demonstranten zich verzamelden en ook PiS-leider Kaczynski aanwezig was.
“Het volk moet het Constitutioneel Hof verdedigen, want zonder grondwet is er niets. Dan heerst er wetteloosheid”, zei een demonstrant met een camouflagepetje tegen de NOS. “Ze willen hun eigen mensen aanstellen en regeren zoals zij dat willen, maar dat mogen we niet toestaan.”
De conservatieve oppositie onder leiding van Kaczynski spreekt van een staatsgreep. Een andere betoger, een man met de Poolse vlag, vindt het een onwerkelijke situatie. “Nog nooit eerder heeft iemand zo’n brute actie ondernomen tegen het Constitutioneel Hof. Het binnenlaten van de politie en andere autoriteiten, het stiekem meenemen van documenten, dat was tot nu toe niet aan de orde.”
De politie zegt daarop dat agenten er juist op verzoek van de rechters waren om de veiligheid te waarborgen. En premier Tusk zegt dat er geen andere manier was om hervormingen voor elkaar te krijgen en dat daadkrachtig optreden noodzakelijk is.
President Nawrocki zat gisteren in het vliegtuig onderweg naar Senegal, toen hij door de ontstane situatie besloot om te keren. ’s Avonds laat kwam hij aan in Warschau waar hij probeerde het hof binnen te komen. Daar raakte hij fysiek in aanraking met de nieuwe rechters van het hof. Op beelden is te zien dat hij zich een weg naar binnen probeert te duwen, wat uiteindelijk lukt.
Het Constitutioneel Hof toetst of nieuwe wetten in lijn zijn met de grondwet. De rechters hebben daardoor veel macht en kunnen eigenlijk bepalen of nieuwe wetten erdoorheen komen, wat voor de slagkracht van de regering veel verschil maakt.
De onrust rond het hof zal het vertrouwen in de instantie bij de bevolking weinig goed doen. Door alle politieke inmenging, door de PiS-partij maar nu ook door de partij van Tusk, hebben steeds minder Poolse burgers vertrouwen in de instantie.
President Nawrocki riep aan het eind van de onrustige nacht op tot spoedoverleg. Ook hij sprak van een “schending van de constitutionele orde van Polen” en wil overleg om de “politieke situatie te stabiliseren”. Vandaag wordt opnieuw gedemonstreerd voor de ingang van het gebouw van het hof.
