Pro-Europese premier van Armenië stevent af op verkiezingswinst, ondanks Russische druk

• Geert Groot Koerkamp

  correspondent, vanuit Armenië

Vrede met buurland Azerbeidzjan en toenadering tot de Europese Unie: dat zijn de centrale thema’s bij de parlementsverkiezingen van morgen in Armenië. Rusland heeft er de afgelopen weken alles aan gedaan een verwachte verkiezingsoverwinning van premier Nikol Pasjinjan te dwarsbomen, onder meer door een boycot van Armeense groenten en fruit, mineraalwater en alcoholische dranken in te stellen.

De Russische importstop is een beproefd middel dat Rusland vaker inzet in conflictsituaties. Ditmaal is de reden dat Armenië onverholen toenadering zoekt tot de EU. Begin mei ontving Pasjinjan in de hoofdstad Jerevan de leiders van de meeste Europese landen. Tot grote woede van Moskou was ook de Oekraïense president Zelensky aanwezig.

De weg naar Europa is voor Armenië nog heel lang en zal nog decennia vergen. Vooralsnog is het hoogst haalbare voor de Armeniërs visumvrij reizen naar de EU. Maar Moskou wil Armenië nu al dwingen definitief een keuze te maken tussen Rusland en de EU.

De Russische maatregelen zijn een flinke klap voor veel Armeense exporteurs, voor wie Rusland de meest voor de hand liggende afnemer is. Armenië ligt in de zuidelijke Kaukasus en grenst aan Iran, Turkije, Azerbeidzjan en Georgië. Alleen met Iran en Georgië zijn de grenzen geopend, die met Turkije en Azerbeidzjan zijn al meer dan drie decennia dicht.

Pasjinjan heeft boos gereageerd op de Russische boycot. Armenië zal volgens hem niet zwichten onder de druk. Hij heeft beloofd Armeense groente- en fruittelers te compenseren voor geleden verliezen.

Twee dagen voor de verkiezingen liet hij tijdens een debat nogmaals doorschemeren dat Armenië op termijn mogelijk vertrekt uit de Organisatie voor het Verdrag inzake Collectieve Veiligheid. Dat is een tegenhanger van de NAVO onder leiding van Rusland. Eerder al bevroor Jerevan de deelname aan het militaire bondgenootschap, maar tot een formele uittreding kwam het niet.

Reden voor dat besluit was voor Armenië het feit dat de coalitie niet ingreep toen Azerbeidzjan in 2023 na ruim dertig jaar met militaire macht de overwegend door Armeniërs bewoonde Azerbeidzjaanse enclave Nagorno-Karabach heroverde. De inname leidde tot een uittocht van de ruim honderdduizend Armeense inwoners van het gebied.

Het bereiken van een duurzame vrede staat hoog op het verlanglijstje van Pasjinjan. Hij had het afgelopen jaar meerdere ontmoetingen met de Azerbeidzjaanse leider Ilham Alijev en de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Een vredesverdrag geeft uitzicht op het heropenen van de grenzen met de buurlanden, waarna Armenië en Azerbeidzjan een belangrijke schakel kunnen gaan vormen in een nieuwe handelsroute die China en Centraal-Azië via de Kaukasus en Turkije moet verbinden met Europa.

De achterban van Pasjinjan ziet hem als de man die de voorbije bloedige decennia definitief achter zich kan laten en garanties biedt op een rustigere toekomst. Zijn politieke tegenstanders beschuldigen hem ervan een marionet te zijn in de handen van Alijev en Erdogan.

Pasjinjan krijgt ook veel kritiek op wat velen zien als een autoritair optreden tegen andersdenkenden. Hij heeft zijn opponenten meermalen met harde maatregelen bedreigd. Volgens de oppositie telt Armenië tientallen politieke gevangenen.

Pasjinjans belangrijkste rivaal, de Armeens-Cypriotisch-Russische zakenman Samvel Karapetjan, heeft huisarrest omdat hij zou hebben opgeroepen tot het omverwerpen van de zittende macht. Volgens hem zijn de beschuldigingen politiek gemotiveerd. Vandaag werden ook zes leden van Karapetjans partij Sterk Armenië zonder opgaaf van redenen gearresteerd.

Sterk Armenië staat te boek als pro-Russisch. De partij komt volgens de laatste peilingen op de tweede plaats, op flinke afstand van Pasjinjans partij Burgercontract. Op de derde plaats komt de partij van zakenman Gagik Tsaroekjan. De verkiezingsuitslag kan evenwel nog voor verrassingen zorgen want bijna de helft van de ondervraagden geeft in de peilingen aan nog geen keus te hebben gemaakt, of wil die keus niet kenbaar maken. Vooral veel jongeren in Armenië hebben zich afgekeerd van de politiek.

Cruciaal voor Pasjinjan is of hij zich kan verzekeren van een twee derde meerderheid in het parlement. Daarmee kan hij probleemloos grondwetshervormingen doorvoeren, die nodig zijn om een definitieve vrede met Azerbeidzjan te kunnen bereiken.