‘Probleembever’: van bedreigde diersoort naar sloper van dijken en wegen

• Anneke Polak

  redacteur Binnenland

Het werd een plechtig moment, eind jaren 80, toen prins Bernhard de eerste bevers mocht loslaten in de Biesbosch. Vanuit Oost-Duitsland werden een paar exemplaren gevangen en in Nederland vrijgelaten, in de hoop dat de bever zich na 150 jaar afwezigheid weer zou vestigen.

En dat gebeurde. Het knaagdier heeft het hier zo goed naar de zin, dat het met al zijn geknaag en gegraaf een bedreiging vormt voor dijken en wegen.

En dus moet er hersteld en beheerd worden en komen er preventieve maatregelen. De Unie van Waterschappen ziet de kosten daarvan rap oplopen. Waren de 21 waterschappen in 2019 nog 5 ton kwijt aan de schade door de bever, vorig jaar ging het al om een jaarlijks bedrag van 4,5 miljoen euro. “En we vrezen dat die kosten alleen maar gaan stijgen”, aldus Rob Spit van de Unie van Waterschappen.

Bij Waterschap Rivierenland weten ze er alles van. Al jarenlang leven ze daar met de onzekerheid over waar de bever toeslaat. Kees Schep is coördinator Beverbeheer en gaat samen met andere faunabeheerders elke dag op pad om te achterhalen waar er onder de grond nieuwe holen en burchten worden gegraven.

“Dijken, wegen en spoorlijnen worden instabieler nadat er holen onder zijn geweest, dus dat wil je voorkomen”, zegt hij. “We hebben duizenden kilometers dijken in Nederland, het beverbestendig maken daarvan kost een vermogen. Wie gaat dat betalen?”

In het Kenniscentrum Bever, dat vorig jaar is opgericht, zitten naast de Waterschappen ook Rijkswaterstaat, ProRail en het Interprovinciaal Overleg. Ecoloog Elze Polman van Zodion Zoogdieronderzoek Nederland is daar de projectleider. Er is volgens haar een gezamenlijke aanpak nodig. “Het is heel belangrijk dat we ons verplaatsen in de bever: waarom bouwt hij hier een hol? We zenderen nu ook bevers om daar meer over te weten te komen.”

De bever is “een supermooi beschermd dier waarmee we willen samenleven”, zegt Polman. “Maar we moeten ook erkennen dat de gevaren urgent zijn.”

Sierra van Brunschot in Nijmegen keek een paar maanden terug verbaasd uit het raam, toen ze opmerkte dat haar kersenboom ineens twee meter verder stond. Een bever was vanuit het watertje dichtbij huis haar tuin ingekomen en had een hele burcht onder haar woning gegraven. “Mijn huis is nu al instabiel verklaard. De voorgevel begint te wijken, de dakpannen staan bol. En het kozijn bij de keuken staat helemaal scheef.”

En zij is niet de enige. Inmiddels is er een bewonerscollectief in de wijk opgericht van vijftig bewoners die last van bevers hebben. De kosten om het huis te herstellen lopen volgens de bewoonster al op tot een ton. Het juridische gevecht wie dit moet gaan betalen, loopt nog.

Van Brunschot hoopt zich bij de verzekering te kunnen beroepen op een clausule over vandalisme. “Want de bever is in die zin ook bezig als een soort vandaal”, lacht ze. Naar eigen zeggen is ze niet tegen het dier, maar wel tegen de overlast. Inmiddels slapen zij en haar 13-jarige zoon nog zo min mogelijk in het huis, tot het is hersteld.

Als een bever echt gevaar vormt, mag er vanuit de provincie een afschotvergunning uitgegeven worden. Dan wordt het beschermde dier dus gedood. In Zuid-Holland is recent zo’n vergunning al afgegeven voor een ‘probleembever’ die veel schade veroorzaakt. In Gelderland werden in de winter van 2022/2023 vijf bevers gedood. In Noord-Brabant moesten uiteindelijk vier bevers afgemaakt worden in 2024 nadat ze schade bleven veroorzaken.

Maar de provincie Limburg spant de kroon. Werden er in 2019 al negentien bevers afgeschoten, dat aantal loopt sindsdien elk jaar fors op. In 2024 moesten er al 180 bevers worden gedood. Een grote zorg voor de Limburgse gedeputeerde Léon Faassen van Natuur. “We doen op dit moment onderzoek naar de vraag hoeveel bevers er nu exact in Limburg leven en hoeveel bevers Limburg nog aankan?”

Ondertussen ziet de gedeputeerde de kosten voor schadeherstel behoorlijk oplopen. “Het is de vraag hoelang dit houdbaar blijft, en het is goed voor andere provincies om alvast na te denken wat te doen wanneer de bever zich meer en meer buiten Limburg laat zien.” Hoewel er weleens bevers zijn herplaatst, is dat voor Limburg geen oplossing meer. “Er is vanuit andere provincies geen interesse in het ‘overnemen’ van Limburgse bevers.”