NOS Nieuws•
In Nederland staat de arbeidsproductiviteit al langere tijd stil. En dit kan gevolgen hebben voor de welvaart, bijvoorbeeld doordat er steeds minder werkenden zijn vanwege de vergrijzing. Meer geld voor innovatie kan helpen om de productiviteitsgroei te verhogen, zo blijkt uit nieuw onderzoek van RaboResearch, het economisch bureau van Rabobank.
Want mede door het gebrek aan investeringen is Nederland qua concurrentiekracht inmiddels voorbijgestreefd door Denemarken. En ook een land als België, een andere kleine en open economie, nadert Nederland hierin.
Uit het onderzoek blijkt dat Nederland vooral steeds moeilijker met andere landen kan concurreren omdat de productiviteitsontwikkeling hier al bijna 14 jaar stilstaat. Dat betekent dat de lonen stijgen zonder dat hier een stijging van de arbeidsproductiviteit tegenover staat. Terwijl dit laatste belangrijk is om de welvaart op een hoog niveau te houden, bijvoorbeeld voor de bekostiging van zorg, onderwijs of armoedebestrijding.
Concurrentiekracht
Een hogere arbeidsproductiviteit betekent overigens niet dat werknemers meer of harder moeten werken. “Het betekent vooral slimmer werken”, benadrukt econoom Hugo Erken van Rabobank.
“Hoe realiseer je een hogere economische waarde met dezelfde inzet van arbeid en grondstoffen? Meer uren werken kan ook ten koste gaan van de productiviteit per uur, bijvoorbeeld door gezondheidseffecten. Een fietsenfabrikant verdient meer als die door te automatiseren tien fietsen per uur kan maken in plaats van vijf. Of een hogere prijs kan vragen door kwalitatief betere fietsen te maken.”
Dat de lonen in Nederland flink zijn gestegen is vrij normaal, benadrukt Rabo-econoom Stefan Groot. “Dat zie je in alle landen. Maar in Nederland valt op dat in verschillende sectoren investeringen achterblijven. Dat kan verklaren waarom de groei van de productiviteit in die sectoren ook achterblijft.”
“Als je de lonen verhoogt om de inflatie te compenseren zonder dat hier productiviteitsgroei tegenover staat, terwijl concurrenten hier wel in slagen, dan kan dat ten koste gaan van de eigen concurrentiekracht”, voegt Erken toe. “Als er straks een nieuwe inflatieschok komt, door de oorlog rond de Perzische Golf, en je krijgt de productiviteitsgroei niet aan de praat – wat betekent dit dan voor de Nederlandse concurrentiekracht?”
Uit het onderzoek blijkt dat in Nederland sectoren als de machinebouw, farmacie, hightech en financiële dienstverlening relatief productief zijn vergeleken met concurrentie uit gelijksoortige economieën van België en Denemarken. Terwijl chemie, logistiek en de voedingsmiddelenindustrie hun voorsprong juist dreigen kwijt te raken of zelfs al kwijt zijn.
Goed voor iedereen
De economen van Rabobank kozen voor een vergelijking met België en Denemarken omdat die kleine landen met een open economie lijken op Nederland. Belangrijk onderdeel vormen bedrijven die ook buiten de landsgrenzen hun diensten en producten aanbieden.
Want: hoe beter deze bedrijven het doen, hoe meer andere sectoren hiervan profiteren en daarmee de welvaart. Erken: “Medewerkers van die bedrijven geven hun geld weer uit aan de kapper of uit eten. Hier is ook personeel voor nodig, waardoor de lonen daar stijgen.”
Nederland kan volgens de Rabo-economen meer een voorbeeld nemen aan Denemarken dan België. In België zijn de regionale verschillen in welvaart namelijk erg groot, terwijl de Denen overal profiteren van de hoge lonen en arbeidsproductiviteit De afgelopen tien jaar is in Denemarken veel meer geld geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling dan in Nederland. België investeerde de afgelopen jaren veel. Erken vermoedt dat de Belgen hier de komende jaren mogelijk de economische vruchten van plukken.
Efficiënte overheid
Daarnaast valt in het onderzoek nog iets op, namelijk dat Denemarken hoog scoort in politieke stabiliteit, effectiviteit van de overheid, de kwaliteit van regels, de rechtsstaat en het het tegengaan van corruptie. “Dat verklaart misschien een deel van de hogere productiviteitsgroei”, zegt Rabobank-econoom Otto Raspe.
Daar komt volgens hem nog de werking van de arbeidsmarkt bij: “Als je in Denemarken je baan verliest krijg je een maximale uitkering, met hoge prikkels om snel ander werk te vinden. Het vangnet beschermt de werknemer en niet de baan. Dat kan een land ook helpen in de transitie naar veelbelovende nieuwe sectoren.”
