NOS Nieuws
-
Noor de Kort
redacteur Online
-
Noor de Kort
redacteur Online
Het is vandaag 81 jaar geleden dat ook in voormalig Nederlands-Indië een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. De geschiedenis ligt nog steeds gevoelig binnen de Indische gemeenschap. Toch riep de voorzitter van de nationale herdenking onlangs in NRC op tot verzoening met Japan. “Verzoening is nodig als we samen de verantwoordelijkheid voor de toekomst willen nemen”, zei Paul Doop.
Japan capituleerde op 15 augustus 1945. Onder het Japanse bewind waren tienduizenden Nederlanders en Indische Nederlanders onder erbarmelijke omstandigheden opgesloten in interneringskampen. Velen overleefden dat niet. Ook de Indonesische bevolking had erg geleden onder hongersnood, onderdrukking en dwangarbeid.
De slachtoffers worden vanavond herdacht bij het Indisch Monument in Den Haag. De Japanse ambassadeur is daar niet bij. “Veel mensen binnen de Indische gemeenschap hebben er nog grote moeite mee”, zegt Jan Freeke van de Stichting Japanse Ereschulden, die opkomt voor de oorlogsslachtoffers.
Maar Doop vindt toenadering tot Japan ook belangrijk. “Het verdriet is er en blijft. Maar we delen in deze onrustige tijd, van oorlogsdreiging, veel dezelfde waarden als Japan. Het is belangrijk met elkaar in gesprek te zijn over hoe we voorkomen dat er weer oorlog komt.”
Aanleiding voor de oproep tot verzoening van voorzitter Doop was zijn gesprek met de Japanse keizer Naruhito, die Nederland afgelopen juni bezocht. “Hij zei zich te realiseren dat mensen nog altijd verdriet voelen over wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd”, zei Doop in NRC. “Ik voelde zijn oprechte medeleven.”
Als hij praat met groepen uit de Indische gemeenschap, merkt Doop vaak behoefte aan een stap naar verzoening. Wat dat precies inhoudt, kan hij nog niet zeggen. “Daarvoor moeten we verder in gesprek. We gaan in ieder geval geen dingen overhaast doen.”
Naar Japan voor verzoening
Verzoening hoeft niet per se vergeving te betekenen, zegt Joost van Bodegom van het Peace Exchange Program. Met dit programma konden slachtoffers van de oorlog in Nederlands-Indië tot vorig jaar een zogenoemde ‘verzoeningsreis’ maken naar Japan.
“Het doel was om door kennismaking met het huidige Japan en de Japanners tot verzoening te komen”, zegt Van Bodegom. “Laten zien dat er veel goedwillende Japanners zijn.”
Edje Zorgdrager (85) maakte in 2008 zo’n verzoeningsreis. Ze verloor als kleuter haar moeder in het kamp tijdens de Japanse bezetting en had daarna jaren last van trauma’s.
Tijdens de reis naar Japan werd Zorgdrager diep geraakt door een foto van een Japans jongetje en zijn overleden broertje na de atoombom op Nagasaki:
De verzoeningsreizen naar Japan zijn dit jaar gestopt, omdat de eerste generatie slachtoffers inmiddels op zo’n leeftijd is dat de Japanse regering het niet meer aandurft. Wel wordt er nagedacht over een vervolg voor de tweede en derde generatie.
Jongere generaties
August de Bats (27) is zoon van een Indische vader en Nederlandse moeder en is aangesloten bij Jong 1508, het jongerennetwerk van de Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus 1945.
“Als derde en vierde generatie kijken we weer op een andere manier naar de geschiedenis”, zegt hij. “We kijken hoe we de pijnpunten kunnen omzetten in veerkracht.” Toen de Japanse ambassade in Den Haag hem en andere Indische jongeren een paar maanden geleden uitnodigden, besloot hij daarom te gaan.
“Het was een mooi, open gesprek”, zegt De Bats. “De ambassadeur toonde besef van het pijnlijke verleden en wilde kijken hoe we de relatie kunnen versterken.”
Praten kan helend werken, ervaarde De Bats. “In Nederland zijn niet heel veel Japanners, dus we kijken vaak vanuit een historisch perspectief, soms ook met vooroordelen. Bijvoorbeeld dat het een conservatief land is, zonder ruimte voor dialoog. Het gesprek veranderde mijn beeld.”
Financiële compensatie
Toch vindt een deel van de Indische gemeenschap dat Japan nog een stap moet zetten, voordat verzoening mogelijk is. Na de oorlog sloot Nederland twee verdragen met Japan, dat hierin akkoord ging met een eenmalige herstelbetaling van 10 miljoen dollar.
Daarmee werd Japan vrijgesteld van toekomstige schadeclaims. Wel maakte de premier van Japan in 1995 excuses voor het oorlogsleed dat het land had aangericht. Maar dat was voor veel mensen binnen de Indische gemeenschap niet genoeg.
De Stichting Japanse Ereschulden demonstreert al meer dan dertig jaar iedere maand bij de Japanse ambassade in Den Haag. De stichting wil dat Japan de Nederlandse slachtoffers financieel compenseert.
De stichting vond de oproep tot verzoening in NRC “een beetje eenzijdig”, zegt bestuurslid Freeke. “Verzoening is één kant. De andere kant is financiële compensatie, die moet je daarin betrekken.” Zonder compensatie zal de eerste generatie moeite houden met de eventuele aanwezigheid van de Japanse ambassadeur, denkt Freeke.
Financiële compensatie “is niet waar wij in de eerste plaats aan denken als het gaat om werken aan een gemeenschappelijke toekomst”, zegt Doop. Ook De Bats ziet meer in dialoog en samenwerking. Hij zou het mooi vinden als de Japanse ambassadeur in de toekomst een krans legt bij de Nationale Herdenking. “Als erkenning van een nare geschiedenis.”
Bekijk onze uitlegvideo van vorig jaar over het einde van de Tweede Wereldoorlog in voormalig Nederlands-Indië:
