Rotsvast vertrouwen van Noren in koningshuis wankelt door schandalen

• Jozephine Trehy

  verslaggever

Het gaat in Noorwegen nergens anders over deze dagen: de rechtszaak tegen Marius Borg Høiby, de stiefzoon van kroonprins Haakon. Hij staat terecht voor 38 misdrijven, waaronder vier verkrachtingen. Ook zijn moeder, prinses Mette-Marit, is volop in het nieuws vanwege haar contacten met de Amerikaanse zakenman en zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Al decennia is het Noorse koningshuis zeer populair in eigen land, maar de affaires hebben ook op de koningsgezinde Noren effect. De publieke omroep NRK publiceerde gisteren een enquête waarin 76 procent van de Noren aangeeft dat hun vertrouwen in de prinses is afgenomen, na de recente onthullingen uit het Epstein-dossier.

Inmiddels geeft 44 procent van de Noren aan dat ze Mette-Marit ongeschikt vinden om koningin te worden. Zo’n een op de vijf mensen vindt haar wel geschikt en ruim een derde van de ondervraagden twijfelt. Toch is het nog te vroeg om te zeggen of het Noorse koningshuis onherstelbare schade heeft opgelopen, zeggen experts die de NOS heeft gesproken.

Dat Mette-Marit contact heeft gehad met Epstein was in 2019 al duidelijk geworden. Ze zei destijds ook dat ze daar spijt van had. De nu vrijgegeven e-mails laten echter zien dat de band met Epstein veel vriendschappelijker en persoonlijker was dan gedacht, legt Kristi Marie Skrede uit, verslaggever koninklijk huis bij omroep NRK. “Iedereen is ervan geschrokken. Een organisatie die zich inzet voor de seksuele gezondheid en seksuele rechten van de Noren, heeft de samenwerking met beschermvrouwe Mette-Marit stopgezet.”

Het is een domme fout, zegt historicus en kenner van Europese koningshuizen Kemal Rijken. “Koningshuizen komen uit een tijd dat ze publicitair omstreden dingen konden doen zonder dat dat ooit bekend werd. Maar dat kan nu niet meer.”

Volgens hem wilde het Noorse kroonprinselijk paar een jetsetleven leiden en kwamen ze zo met Epstein in aanraking. “De Amerikaan wilde een netwerk uitbouwen bij hooggeplaatsten in de politiek en het bedrijfsleven, maar ook bij koningshuizen. Daarom heeft hij naast het Noorse en Britse koningshuis eveneens contact gezocht met het Belgische koningshuis.”

Dat details over Mette-Marit en Epstein nu naar buiten komen, tegelijkertijd met het begin van het proces van haar zoon, is voor het koningshuis erg ongelukkig. Maar Skrede benadrukt hoe veerkrachtig het vertrouwen van de Noren tot nu toe is gebleken.

Anderhalf jaar geleden werd Marius gearresteerd en toen daalde het vertrouwen in de koninklijke familie naar een recordlaagte van 62 procent. Maar dit cijfer klom al snel weer terug naar 70 procent. “Het Noorse volk is gewoon heel koningshuisgezind. Ze hebben veel sympathie voor de koning en zijn familie, en helemaal voor Mette-Marit”, zegt Skrede.

“Dat komt door haar ziekte: de prinses heeft een ernstige longziekte en ze is daar heel open over. En het is natuurlijk ook slim van kroonprins Haakon en Mette-Marit dat ze meteen hebben gezegd dat zoon Marius geen onderdeel is van het koninklijk huis en dat ze ook niet bij de rechtszaak aanwezig zullen zijn.”

De Noren zijn trots op hun koningshuis, meer dan we in Nederland zijn, vertelt Rijken. De ruim vijf miljoen inwoners hechten volgens hem zeer sterk aan de nationale identiteit. Daar komt bij dat de koninklijke familie zeer zichtbaar is in Noorwegen.

Rijken: “De leden reizen het hele land door. Koning Harald is 88 jaar oud en wil aanblijven tot zijn dood. Hij wordt mede daarom enorm gewaardeerd en gerespecteerd door de Noren. De koninklijke familie is verder open over hun emoties en levens. Ze geven ieder jaar een inkijkje in hun leven met een documentaire van een uur.”

Of het Noorse koningshuis deze slechte publiciteit gaat overleven, is moeilijk te zeggen. Koningshuisverslaggever Skrede waagt zich niet aan voorspellingen en wacht op een verklaring van Mette-Marit over de Epstein-dossiers. “Een rechtszaak zoals nu van Marius is ook nog nooit voorgekomen, dus de gevolgen daarvan en wat er allemaal naar buiten gaat komen, zijn niet te voorspellen.”

Rijken houdt de optie open voor een bijzondere rol van Mette-Marit in de toekomst: “Kroonprins Haakon is onomstreden en blijft vooralsnog buiten schot. Het zou zo kunnen zijn dat in de toekomst bij de troonsbestijging Mette-Marit geen koningin kan worden of, als ze het wel wordt, dat ze weinig tot niet zichtbaar zal zijn. In dat geval moet Haakon het koningschap vrijwel alleen doen, met zijn dochter als troonopvolger erbij.”