Rusland wil met Trumps vredesplan het onderste uit de kan halen

• 

  Geert Groot Koerkamp

  correspondent Rusland

Sinds eind vorige week wordt via diverse kanalen koortsachtig overlegd over nieuwe voorstellen die na bijna vier jaar een eind moeten maken aan het bloedvergieten in Oekraïne. De intensiteit van het overleg voedt de hoop dat een oplossing voor het eerst binnen bereik is.

Zo kwam de coalition of the willing, de coalitie van vooral Europese landen die bereid zijn Oekraïne te steunen, met een antwoord op de voorstellen.

En in Abu Dhabi vonden achter gesloten deuren gesprekken plaats tussen Amerikaanse, Russische en Oekraïense delegaties. Het zou hier gaan om een al geplande ontmoeting tussen vertegenwoordigers van Russische en Oekraïense veiligheidsdiensten, onder meer over de ruil van krijgsgevangenen. Maar in aanwezigheid van de Amerikaanse staatssecretaris voor Defensie Dan Driscoll zouden ook andere thema’s zijn aangesneden. Moskou wilde aanvankelijk bevestigen noch ontkennen dat er in Abu Dhabi rechtstreeks met de Oekraïners werd gepraat.

Over de inhoud van al dat overleg is weinig bekend, en vanuit Moskou blijft het angstvallig stil. Het zoveelste bezoek van de Amerikaanse gezant Steve Witkoff aan Moskou volgende week en zijn beoogde ontmoeting met Poetin lijken vooral bedoeld om af te tasten wat de Russen er nu echt van vinden.

Bloombergs publicatie van gelekte telefoongesprekken tussen Witkoff en Kremlin-adviseur Joeri Oesjakov enerzijds en tussen Oesjakov en de Russische gezant Kirill Dmitriëv anderzijds heeft opnieuw bevestigd dat althans een deel van het oorspronkelijke 28-puntenplan van Trump uit een Russische koker komt. Oesjakov spreekt tegen Dmitriëv de vrees uit dat de Amerikanen de tekst kunnen wijzigen om vervolgens te zeggen dat de definitieve versie is overeengekomen met het Kremlin.

Inderdaad is het onmiskenbaar Russische verlanglijstje voor een akkoord aangevuld met eisen die niet stroken met de wensen van Moskou, zoals een weliswaar ingekrompen, maar voor de Russen nog altijd veel te groot leger dat Oekraïne in de toekomst zou mogen behouden.

Het Kremlin zal er hoe dan ook op blijven hameren dat Oekraïne zich moet neerleggen bij de belangrijkste Russische eisen.

In de eerste plaats moet Oekraïne zich van Rusland terugtrekken uit de hele Donbas en daarmee een gebied prijsgeven waar jarenlang heel zwaar om is gevochten. Rusland is er sinds begin 2022 niet in geslaagd het met militaire middelen in handen te krijgen. Alle pogingen daartoe hebben geleid tot enorme verliezen aan mensen en materieel. Dat Rusland erin zal slagen het op eigen kracht te bezetten is twijfelachtig en zal mogelijk jaren en nog eens tienduizenden mensenlevens vergen.

Daarnaast mag Oekraïne van het Kremlin nooit lid worden van de NAVO, en moet het Oekraïense leger worden gedecimeerd.

Vorige week bezocht Poetin in militaire outfit een commandocentrum van het Russische leger. Daarbij benadrukte hij nogmaals dat Rusland alle gestelde doelen in Oekraïne zal bereiken. Hij bedoelt daarmee ook de demilitarisering en ‘denazificatie’ van Oekraïne, doelstellingen die hij formuleerde op de dag dat het Russische leger Oekraïne binnentrok.

Een dag later zei Poetin voor de camera dat het vredesplan van Trump nog niet serieus met de Amerikanen is besproken, maar wel kan dienen als startpunt voor verdere gesprekken. Rusland is bereid tot die gesprekken, zei Poetin, Oekraïne is volgens hem de dwarsligger.

Hij voegde er opnieuw aan toe dat Rusland op het slagveld aan de winnende hand is. “Misschien niet zo snel als we zouden willen, maar dat is onvermijdelijk.” Poetin gaf ook aan dat Rusland zijn doelen hoe dan ook zal bereiken. “Maar we zijn ook bereid tot vredesbesprekingen.”

Dat woordje ‘ook’ geeft aan dat het Kremlin nog niet van plan is water bij de wijn te doen. In de optiek van Moskou is het Oekraïne dat aan de verliezende hand is en dus belang heeft bij onderhandelingen, niet Rusland. Moskou wil het onderste uit de kan halen en probeert dat met hulp van Washington te bereiken. Lukt dat niet, dan zullen de gevechten en de luchtaanvallen op Oekraïne onverminderd doorgaan.

Dat neemt niet weg dat ook Moskou uiteindelijk belang heeft bij een onderhandelde vrede of een bestand en daar misschien ook wel naar op zoek is, met het oog op de trage opmars aan het front en de sombere economische perspectieven. Ook een verwachte verdere daling van olieprijzen baart de Russische leiding zorgen. Dat zal het geleidelijk lastiger maken de huidige oorlogsinspanningen te handhaven.