‘Russen naar huis!’ klinkt het na zeventig jaar weer in Boedapest

• 

  Christiaan Paauwe

  correspondent Midden- en Oost-Europa

Rudolf Ungváry was student toen zeventig jaar geleden de Hongaarse opstand uitbrak. Een paar korte dagen van bevrijding, zo herinnert de schrijver zich deze.

Wat in 1956 begon als een vreedzaam protest van enkele duizenden studenten tegen de stalinistische onderdrukking, groeide uit tot een grootschalige revolte die hardhandig werd neergeslagen door Moskou. Duizenden Hongaren kwamen om het leven.

De bevrijding bleek een “ijdele droom”, zegt de 89-jarige Ungváry in zijn met boekenkasten gevulde woonkamer in Boedapest. De opstand werd een bepalend hoofdstuk in de Hongaarse strijd voor onafhankelijkheid. Maar de huidige regering “schendt de nagedachtenis van de slachtoffers”, stelt Ungváry.

“De revolutie is dood. Ze heeft geen betekenis meer.” Want waar Hongarije toen in opstand kwam tegen Moskou, kiest de regering van Orbán nu juist de kant van Rusland.

Dat werd in deze verkiezingscampagne pijnlijk duidelijk door onthullingen van onderzoeksjournalisten over de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken, Peter Szijjártó. Uit gelekte gesprekken tussen hem en zijn Russische ambtsgenoot Lavrov blijkt dat hij voor Moskou lobbyde om Russen en Russische bedrijven van de sanctielijst te krijgen.

Ook hield Szijjártó Moskou jarenlang op de hoogte van strategisch belangrijke informatie van de EU. De Hongaar belde zelfs tijdens pauzes van vergaderingen met Europese collega’s Lavrov op voor de laatste stand van zaken.

Szijjártó ontkent niet dat hij nauw contact onderhield met Lavrov, maar doet de onthullingen af als een poging van buitenlandse inlichtingendiensten om de Hongaarse verkiezingen van 12 april te beïnvloeden.

De onthullingen laten zien dat de banden tussen Boedapest en Moskou veel verder gaan dan gedacht. Volgens Orbán is Rusland een belangrijke partner, onder meer voor goedkope olie. Dat Oekraïne tegen Moskou vecht voor de eigen onafhankelijkheid, wuift de regering weg. Een vertegenwoordiger suggereerde zelfs dat zinloos is om weerstand te bieden, gezien wat Hongarije in ’56 heeft meegemaakt.

Bijna de hele wereld kijkt naar de verkiezingsstrijd in een land met amper tien miljoen inwoners. Waarom proberen twee grootmachten de Hongaarse premier Orbán in het zadel te houden?

Waar Orbán eerder zijn pijlen vooral richtte op migranten en Brussel, is Kyiv deze campagne de belangrijkste zondebok. President Zelensky werkt volgens de premier samen met oppositieleider Peter Magyar om Hongarije de oorlog in te trekken. Daar is geen bewijs voor.

In Györ, een studentenstad in het westen van Hongarije, wacht Dora met haar man tussen andere medestanders van Orbán op de premier, die komt speechen. “Hij balanceert tussen de VS en Rusland”, zegt de 25-jarige. “Dat vind ik echt goed aan de premier, en ook aan Szijjártó.”

Alle aanhangers die je hier spreekt, vinden het logisch dat de premier bevriend wil blijven met Moskou. “Orbán kan met iedereen deals sluiten”, zegt een gepensioneerde vrouw. Een oudere man zegt dat hij blij is dat de Russen zijn vertrokken uit Hongarije, maar het belangrijkst voor hem blijft dat er geen cent gaat naar Oekraïne “want dat zijn verrotte schurken”.

Ingenieur Daniel (47) zegt: “Het loont de moeite om op goede voet te staan met grootmachten. En ja, een goede relatie met Rusland zorgt voor goedkope olie voor Hongaarse gezinnen.”

Maar wat betekent dat voor de herinnering aan ’56? “Nou dan kunnen we het ook over de Duitsers, de Oostenrijkers of de Fransen hebben”, riposteert Daniel. “De geschiedenis kun je niet veranderen. We moeten naar de toekomst kijken.”

De Hongaarse opstand leeft wel onder de anti-Orbán-demonstranten die ook naar de campagnespeech van Orbán zijn gekomen. Tussen het scanderen van ‘Fidesz is vies’ door, klinkt een leus uit 1956: ‘Ruszkik Haza!’, Russen naar huis.

Hun gefluit is zo luid, dat Orbán zijn toespraak moet onderbreken. “Jullie willen een pro-Oekraïense regering die geld van Hongaren naar Oekraïne zal brengen”, reageert de premier bozig.