NOS Nieuws•
In de coronajaren zijn scholen en universiteiten maanden dicht geweest om de verspreiding van het virus tegen te gaan. De gevolgen voor kinderen en jongeren waren groot; depressie, leerachterstanden en ongelijkheid namen toe. Belangen van kinderen en jongeren stonden niet voorop in coronatijd, klonk het in de coronaverhoren van deze week.
In de pandemie besloot het kabinet drie keer om de scholen dicht te doen, en elke keer voelde dat als “een nederlaag”, zei Arie Slob. Hij was destijds minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en had naar eigen zeggen “één inzet” in die tijd: “Als het maar even kan en verantwoord is, de scholen openhouden.”
Drie keer ging dat dus niet en tussendoor hadden instellingen vaak te maken met beperkende maatregelen. Kinderen en jongeren werden niet per se ziek van het virus, maar wel van het beleid, betoogde kinderarts Károly Illy maandag. Na eigen aandringen kwam hij in het door virologen gedomineerde adviesorgaan OMT.
Eetstoornissen
Kinderen en jongeren konden zich, doordat ze minder contact hadden met anderen, emotioneel en sociaal minder goed ontwikkelen, zei Illy. Ook eenzaamheid was een probleem. “We zagen beduidend meer meisjes met eetstoornissen in mijn ziekenhuis”, aldus de kinderarts. “Ook waren er meer kinderen met suïcidale gedachten en pogingen tot zelfmoord.”
Schoolsluitingen werkten ook kindermishandeling in de hand, zei Illy. De kans dat er schadelijke dingen achter de voordeur gebeuren bij kinderen die opeens veel meer thuis zijn, is “levensgroot aanwezig”.
Volgens kinderombudsman Margrite Kalverboer stonden kinderen simpelweg “niet bovenaan het prioriteitenlijstje” tijdens de pandemie. Ze was woensdag hard in haar verhoor: “Het kabinet was sowieso de kinderen vergeten.”
Kinderrechten zijn ondergeschikt gemaakt, zei Kalverboer:
Kinderombudsman Kalverboer: ‘Wij hebben zeker kinderrechten geschonden’
En er was ook nog eens te weinig aandacht voor kwetsbaren, aldus de kinderombudsman. Kinderen in complexe gezinnen bijvoorbeeld hadden het moeilijk, omdat er te veel spanning was voor fatsoenlijk thuisonderwijs. Kalverboer schreef waarschuwende rapporten en brieven. “Er kwam geen reactie.”
Twee dagen later diende Slob Kalverboer van repliek. Haar woorden hadden hem “behoorlijk geraakt”. “Wij hebben vanaf dag 1 heel goed geweten dat dit juist kinderen in kwetsbare situaties zou raken.” Volgens hem konden leerlingen als het nodig was alsnog naar school komen. “We hebben ons daar maximaal voor ingezet.”
Buikpijn-verhalen
Dat zei Nienke Luijckx, toenmalig voorzitter van LAKS, te herkennen. Zeker rond de eerste schoolsluiting werd geprobeerd kwetsbare kinderen op te sporen en te helpen. Maar “op den duur zijn we ons zorgen gaan maken over een grote middengroep.” Bij het LAKS, dat opkomt voor scholieren, kwamen verhalen binnen waar Luijckx “buikpijn” van kreeg.
De gevolgen waren groot, zag ook Paul Rosenmöller, in die tijd voorzitter van de VO-raad, belangenorganisatie van scholen in het voortgezet onderwijs. “De kansenongelijkheid nam toe.” Niet alle leerlingen hadden een laptop en een eigen zolderkamer, sommige zaten “met zijn drieën aan een keukentafel”.
Overigens uitten Rosenmöller en andere getuigen tegelijk grote waardering voor het onderwijsveld dat voor een grote uitdaging stond. Met “flexibiliteit en energie” werd er snel geschakeld naar digitaal onderwijs toen dat moest.
Scholieren hebben een te hoge prijs betaald, zei Rosenmöller:
Rosenmöller over coronamaatregelen op scholen ‘Nooit meer zo doen’
In minder scherpe woorden dan de kinderombudsman zei ook Rosenmöller dat de belangen van leerlingen geen grote rol speelden. “Minister Slob heeft de blaren op zijn tong gepraat, maar de besluiten werden gedomineerd door het ministerie van Volksgezondheid.”
Daar was de oud-minister het zelf niet mee eens. Hij zat bij veel overleggen en had daar ook invloed, zei Slob. Om bij die overleggen te zijn had hij wel zichzelf naar voren moeten schuiven bij toenmalig premier Rutte. Het is wellicht tekenend voor het idee dat de belangen van kinderen en jongeren niet meteen in beeld waren.
1,5 meter
Toch nam via Slob ook ‘het onderwijs’ deel aan de discussie, schetste hij. Belangen van leraren en leerlingen stonden daarbij soms tegenover elkaar. Op enig moment was het loslaten van de 1,5 meter binnen de scholen “een missie”. Het zou ervoor zorgen dat meer leerlingen naar school konden. Maar Slob kreeg veel weerstand van de vakbonden.
Iets soortgelijks was aan de hand bij de derde schoolsluiting eind 2021, toen de nieuwe omikronvariant oprukte. “Die sluiting heb ik niet gewild”, zei Slob, die de urgentie niet voelde. Toch ging hij uiteindelijk akkoord, ook vanwege de grote druk vanuit de onderwijssector. “Toen heb ik de stem van de docenten zwaar laten meewegen.”
Kijk hier naar de video van Nienke Luijckx over de problemen onder scholieren
Nienke Luijckx van LAKS: buikpijn van signalen over angst en eenzaamheid
Slob vindt ook dat de stem van jongeren goed is gehoord. Hij roemde LAKS. “Misschien wel de jongsten aan tafel, maar met het meest volwassen gedrag.” Toenmalig voorzitter Luijckx herkent dat ze werd gehoord door de minister, maar benadrukte dat bij besluiten het medisch belang altijd voorging. “Het idee was toch dat jongeren solidair moesten zijn.”
Ze denkt dat de coronatijd “zijn tol heeft geëist”. De eerste schoolsluiting vanaf maart 2020 viel volgens Luijckx nog wel mee, maar de tweede sluiting in december 2020 noemt zij achteraf “bijna niet te verdedigen”. Als LAKS-voorzitter zette zij zich er juist voor in de scholen zo lang mogelijk open te houden en snel weer te openen.
Het pleidooi leverde haar flinke bedreigingen op, onder meer van leraren die bang waren om besmet te raken. “Dat heeft heel veel impact gehad op mezelf en op mijn omgeving.” Luijckx is niet de eerste getuige die spreekt over bedreigingen. Kinderarts Illy deze week en viroloog Marion Koomans eerder deden er ook een boekje over open.
Lees hier meer terug over de verhoren van deze week:
