Sjoerdsma verdedigt ASML in Washington, ‘hopen dat de Amerikanen luisteren’

Voor de tweede keer in korte tijd voert het Nederlandse kabinet op topniveau overleg in Washington over een Amerikaans wetsvoorstel dat draconische gevolgen kan hebben voor onder meer ASML. Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel) praat erover met zijn Amerikaanse ambtgenoot. Als de wet van kracht wordt, kan dat betekenen dat het belangrijkste bedrijf van Nederland geen zaken meer kan doen in China.

De wet zou de VS de macht geven om in de chipsector voor andere landen te bepalen wat zij naar China mogen versturen. Nederland is een belangrijke speler in de wereldwijde chipindustrie, met ASML als de grootste leverancier van chipmachines.

Het kabinet maakt zich zorgen dat de VS mag bepalen of die Nederlandse machines naar China mogen. Ook zou ASML de chipmachines die eerder al aan Chinese klanten zijn verkocht, niet meer mogen onderhouden.

Er staat veel op het spel. ASML verdient veel geld in China met de verkoop van chipmachines en onderhoudscontracten. De afgelopen drie jaar was dat 27 miljard euro, oftewel tussen de 26 en 36 procent van de totale omzet. Maar ook voor de onderhandelingspositie van Nederland en een mogelijke tegenreactie van China kan de wet grote gevolgen hebben, zeggen experts.

Het wetsvoorstel heet de MATCH Act en is begin april ingediend in het Amerikaanse parlement. De wet is nog niet van kracht, maar het kabinet reisde al binnen twee weken naar Washington om met president Trump en Amerikaanse politici te praten.

“Wij hebben grote zorgen, omdat we al goed samenwerken met de VS om te voorkomen dat technologie terechtkomt op plekken waar die niet zou moeten komen. Alleen dat gaat nu niet uit van dwang en daar lijkt het met deze wet wel op”, zegt Sjoerdsma tegen de NOS. “Het is zeer ongelukkig dat hiermee mogelijk onze nationale veiligheid in Amerikaanse handen komt te vallen.”

“Voor Nederland zit de pijn erin dat de VS met deze wet eenzijdig kan bepalen dat ASML-machines niet naar China mogen”, zegt Rem Korteweg van Instituut Clingendael. “Nederland wil best overleggen over exportcontroles, maar wil wel zélf die besluiten nemen.”

Als de MATCH Act wordt aangenomen, staat Nederland buitenspel, zegt Korteweg. “Dan is niet Nederland, maar Amerika de belangrijkste gesprekspartner voor China om toegang te krijgen tot de machines van ASML.”

Dat is heel schadelijk voor de positie van Nederland, zegt hij, want ASML geeft Nederland een unieke positie: wie chips wil maken, kan bijna niet om ASML-machines heen.

Dat de Amerikanen de macht willen om te bepalen of de ASML-machines naar China mogen, laat zien hoe de VS in de wedstrijd staat, zegt Jikke Biermasz. Zij is advocaat bij Ploum en expert op het gebied van exportbeperkingen en de technologiesector. “De Amerikanen voeren de druk heel hoog op”, zegt ze. “Er is een economische strijd gaande tussen de VS en China. De Verenigde Staten willen de macht in handen hebben.”

ASML mag zijn meest geavanceerde machines al jarenlang niet naar China versturen na druk van de Verenigde Staten, machines met oudere technologie mogen wel. Met de MATCH Act zou de VS akkoord moet geven op die verkopen, met het uitgangspunt dat de VS géén toestemming geeft.

“Met deze wet kan de Verenigde Staten de hele chipindustrie van China stilleggen”, zegt oud-hoofd strategie van ASML, Frits van Hout. “Je hebt ASML-medewerkers en reserveonderdelen nodig om de machines te onderhouden. Als dat niet meer mag, vallen de machines binnen weken tot maanden stil, afhankelijk van hoe oud ze zijn.”

Dat betekent dat een groot deel van de wereldwijde chipproductie stilvalt, zegt hij. “Reken maar dat dat impact gaat hebben op elke koelkast, afstandsbediening of auto die besteld wordt. Want als je één chip mist, is het product niet af.” Hij vergelijkt het met Nexperia: toen China de export van Nexperia-chips blokkeerde, kwamen automakers wereldwijd in de problemen.

Om dit alles te voorkomen, is Sjoerdsma nu dus in Washington. “We gaan uitleggen hoe goed de samenwerking nu al is en hopen dat daar goed naar geluisterd zal worden door de VS. Maar dat is een proces van de lange adem”, zegt hij.