Slovenië op de wip, radicaal-rechts strijdt om de macht met links-liberale coalitie

• 

  Thijs Kettenis

  correspondent Zuidoost-Europa

Krijgt de EU er weer een rechts-populistische en eurosceptische premier bij? Dat besluiten de Slovenen, als ze morgen naar de stembus gaan voor de parlementsverkiezingen. In de laatste peilingen ligt rechts-populist en politiek veteraan Janez Jansa nipt voor op de huidige links-liberale premier Robert Golob.

De 67-jarige Jansa is een oude bekende. Hij was al drie keer premier van Slovenië; zijn laatste kabinet viel in 2022. Begin jaren 90 rees zijn politieke ster toen hij opkwam voor democratische vrijheden. Die ontbraken in het communistische Joegoslavië, waarvan Slovenië tot 1991 deel uitmaakte.

Maar gaandeweg ontwikkelde Jansa zich tot een steeds radicalere rechts-populist, die de vrijheden in de jonge democratie juist stukje bij beetje inperkte. Hij probeerde bijvoorbeeld de rechtspraak naar zijn hand te zetten en joeg journalisten tegen zich in het harnas door de subsidie voor het nationale persbureau stop te zetten. De kritische berichtgeving beviel Jansa niet.

Verder is hij voorstander van een hard migratiebeleid en traditionele waarden. Ook vindt hij dat het Sloveense onderwijs meer aandacht moet hebben voor de Sloveense cultuur en geschiedenis. Dat zijn boodschappen die aanslaan bij het meer behouden deel van het Alpenland.

Jansa verkondigt ze in een aanvallende stijl, waarbij hij regelmatig scheldt en politieke tegenstanders verdacht maakt, ook via sociale media. Niet zo verwonderlijk dus dat hij grote verwantschap voelt met de Amerikaanse president Trump. Jansa was de eerste en enige wereldleider die Trump in 2020 feliciteerde met zijn ‘zege’ in de presidentsverkiezingen, gewonnen door Joe Biden.

Ook de EU moet het regelmatig ontgelden en dan vooral de instituties en de meer liberale, op samenwerking gerichte lidstaten. Nederland was woedend toen Jansa als premier kritische Nederlandse Europarlementariërs in een tweet afbeeldde als marionetten van de Joodse zakenman en filantroop George Soros. Slovenië was op dat moment voorzitter van de EU. “Smakeloos, ik neem daar zover mogelijk afstand van”, reageerde toenmalig premier Rutte. De Sloveense ambassadeur in Den Haag moest op het matje komen.

Als Jansa wint, past hij in het rijtje van rechts-populistische premiers als Meloni van Italië, Babis van Tsjechië, Fico van Slowakije en Orbán van Hongarije. Met die laatste wordt Jansa vaak vergeleken, maar er is zeker één groot verschil: Jansa is sterk pro-Oekraïens. Hij behoorde tot het eerste groepje EU-leiders die per trein president Zelensky in Kyiv bezochten, vlak na de Russische inval in 2022.

Dat Jansa voorligt in de peilingen, heeft hij deels te danken aan de teleurstelling onder de Slovenen over het trage hervormingsbeleid van het kabinet-Golob. De onervaren coalitie van drie linkse partijen, vier jaar geleden verrassend aangetreden, heeft regelmatig onderling ruzie. De beloofde verbetering van de gezondheidszorg komt voor veel kiezers niet snel genoeg van de grond; ook de vermeende hoge belastingdruk is een pijnpunt.

Maar de premier is zeker niet kansloos. Golobs partij ligt maar nipt achter op die van Jansa en het verschil is de afgelopen weken kleiner geworden. Cruciaal wordt daarnaast de uitslag van kleinere linkse en rechtse partijen, die nodig zijn voor een meerderheidscoalitie. Een deel daarvan zweeft rond de kiesdrempel van 4 procent. Of zij in het parlement komen, heeft een grote invloed op de zetelverdeling. De verkiezingen zijn dus ongemeen spannend.

Aan het eind van de campagne is het land ook nog eens opgeschud door een afluisterschandaal. Er doken online geluidsopnames op van hooggeplaatste leden van Golobs partij, waarin ze vergoedingen bespraken in ruil voor het gunnen van contracten aan bevriende ondernemers.

Bewijs van corruptie, riep Jansa, maar volgens Golob is er met de opnamen geknoeid. Volgens onderzoeksjournalisten komen ze van vertegenwoordigers van de omstreden private inlichtingendienst Black Cube. Daar werken voornamelijk voormalig medewerkers van de Israëlische geheime dienst Mossad.

De Sloveense geheime dienst heeft nu bekendgemaakt dat vertegenwoordigers van Black Cube in december met een privévliegtuig naar de hoofdstad Ljubljana kwamen en Jansa en zijn partij hebben bezocht. Jansa ontkent dat niet, maar zweert niets verkeerd gedaan te hebben.

Golob spreekt intussen van grove Israëlische inmenging. Zijn regering is zeer kritisch over het Israëlische optreden in Gaza en erkende Palestina als onafhankelijke staat. De Sloveense publieke omroep boycot het Eurovisie Songfestival vanwege de deelname van Israël. Jansa geldt daarentegen als sterk pro-Israël.

Morgen zal blijken of het schandaal invloed heeft op de uitkomst en wie ervan profiteert.