NOS NieuwsAangepast
Een langlopend conflict over de aanstelling van Poolse rechters is uitgelopen op confrontaties tussen politie en betogers bij het Constitutioneel Hof. Media schrijven dat er met voorwerpen naar agenten werd gegooid bij het gebouw in Warschau. De oproerpolitie heeft het terrein ontruimd en afgezet, meerdere mensen zijn opgepakt.
Vanwege de crisis besloot de Poolse president Nawrocki halsoverkop terug te keren naar Polen. Hij was met het vliegtuig onderweg naar Senegal, maar keerde boven Spanje om. “Op zo’n moment moet de president in Polen zijn”, schrijft hij op X. “Ik keer terug.”
Aanleiding voor de onrust was de schorsing van de voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski. Die was door de vorige rechts-conservatieve PiS-regering aangesteld en werkt premier Tusk en zijn regering tegen, onder meer bij pogingen de rechtsstaat te herstellen.
Swieczkowski werd op non-actief gezet door Anna Korwin-Piotrowska, een rechter die dit jaar werd aangesteld door de huidige coalitie. Door hem nu uit zijn functie te dwingen lijkt de regering een langslepende patstelling te willen doorbreken.
De ruzie rond het hof gaat al jaren terug, sinds de conservatief-nationalistische partij PiS op controversiële wijze eigen rechters aanstelde. Toen de PiS in 2023 na acht jaar de macht kwijtraakte, wilde premier Tusk graag het beleid van de PiS-regering terugdraaien. Zijn pro-Europese centrumpartij Burgerplatform (PO) is de grootste partij in de coalitie.
Toen de regering-Tusk dit jaar echter nieuwe rechters aandroeg, weigerde president Nawrocki – die gelieerd is aan de rechts-conservatieve flank – van meerdere kandidaten de eed af te nemen. Zo werd Maciej Berek in oktober benoemd tot rechter, maar was de president niet aanwezig bij het afleggen van zijn eed. Dat leidde tot protesten in Warschau. Ook weigerde Swieczkowski de nieuwe rechters toe te staan hun functie uit te oefenen.
Het Constitutioneel Hof toetst of nieuwe wetten in lijn zijn met de grondwet. Op die manier heeft het hof dus veel macht. Door alle politieke inmenging rond de aanstellingen van rechters is het zeer gepolitiseerd, en hebben weinig Polen nog vertrouwen in het hof.
Als de zittende regering het hof controleert, door bijvoorbeeld loyale rechters te benoemen, dan verdwijnt de onafhankelijke controle op de macht. De regering zou dan wetten kunnen aannemen die de grondwet schenden, doordat het hof ze goedkeurt.
Premier Tusk schrijft in een reactie dat hij de rechtsstaat wil herstellen. “Na jaren van wetteloosheid onder leiding van PiS is dit een moeilijk, soms pijnlijk proces dat daadkrachtig optreden vereist. Er is geen andere weg”, schrijft hij op X.
Politieke tegenstanders van Tusk doen het optreden af als een staatsgreep. Het Constitutioneel Hof schrijft op X dat zijn website is overgenomen, de voorzitter zou op onrechtmatige wijze zijn afgezet.
President Nawrocki maakte aan het begin van de nacht zijn opwachting bij het gebouw. Hij baande zich een weg door de betogers en slaagde er in om binnen te komen. Een woordvoerder die daarvan een foto publiceerde noemde het een misdaad dat geprobeerd was Nawrocki de toegang te ontzeggen.
Nawrocki won in juni 2025 de presidentsverkiezingen. Zijn verkiezing was een nek-aan-nekrace met de pro-Europese Trzaskowski, die net als premier Tusk lid is van de partij Burgerplatform (PO). De overwinning van Nawrocki was dan ook een grote tegenvaller voor de regering van premier Tusk.
