Strategische ‘stilte’ bij NAVO na opblazen Poolse spoor

• 

  Christiaan Paauwe

  correspondent Midden- en Oost-Europa

• 

  Kysia Hekster

  Correspondent NAVO

Ongekend, een escalatie, een grens overschreden. Het zijn de termen die vallen wanneer een Europees land getroffen wordt door een sabotageactie of ander soort aanval en de vingers wijzen naar Moskou. Met het opblazen van een Poolse spoorlijn die gebruikt wordt voor wapenleveranties naar Oekraïne als volgend hoofdstuk.

Dat was ‘staatsterreur’, concludeerde Polen. Want het had zomaar heel erg slecht kunnen aflopen als een passagierstrein was getroffen of ontspoord. De Poolse regering maakt duidelijk dat ze het laatste incident erg serieus nemen, maar de boodschap van autoriteiten was tegelijkertijd: rust bewaren.

Het toont de worsteling waar NAVO-bondgenoten mee zitten als Rusland weer een grens over gaat. Hoe benoem je de ernst van de situatie, zonder paniek te zaaien? Dat laatste zou namelijk precies zijn waar Rusland op uit is.

Ook op het hoofdkantoor van de NAVO zien ze het opblazen van het Poolse spoor als een nieuwe stap op de escalatieladder. Maar behoefte om daar al te openlijk over te praten is er niet.

Secretaris-generaal Rutte zei na het incident dat hij in nauw contact was met Polen en dat de uitslag van het onderzoek afgewacht moest worden. Een nieuwe spoedvergadering om de koppen bij elkaar te steken, wordt uitgesloten.

Twee maanden geleden vroeg Polen daar nog wel om, nadat meer dan twintig drones het NAVO-luchtruim waren binnengevlogen. Onder meer Nederlandse F-35’s schoten er een aantal neer. Tien dagen later volgde een tweede Artikel 4-bijeenkomst, dit keer op verzoek van Estland dat vreesde voor zijn veiligheid nadat twee bewapende gevechtsvliegtuigen uit het luchtruim verjaagd moesten worden.

En bij die twee spoedvergaderingen moest het maar even blijven, vertellen diplomaten in de wandelgangen van het hoofdkantoor van het bondgenootschap. Nóg meer crisisoverleg zou paniek kunnen suggereren, terwijl de alliantie juist ‘uitstekend’ voorbereid is, ‘op álles’ en de NAVO-ambassadeurs elkaar veel spreken. Behoefte om de Russische president een plezier te doen met al te veel aandacht is er al helemaal niet.

Maar de zorgen worden er niet minder om: Rusland gaat steeds verder met hybride oorlogsvoering en het aantal acties neemt toe, zien veiligheidsdiensten. Bovendien zijn er steeds meer aanwijzingen dat Rusland zich wel degelijk voorbereidt op een mogelijk direct conflict.

En hoewel NAVO-topman Rutte publiekelijk niet vaak genoeg kan herhalen dat president Trump volledig toegewijd is aan de alliantie, klinkt achter de schermen ook bezorgdheid en wantrouwen over de koers van de machtigste bondgenoot. Het 28-punten tellende ‘vredesplan’ dat een einde zou moeten maken aan de oorlog in Oekraïne helpt daar niet bij. Het lijkt op capitulatie, een cadeau voor Poetin, zeggen diplomaten.

Een slechte deal voor Oekraïne zal de kans op een groter conflict alleen maar groter maken, denken ze zeker ook in Polen. Sabotageacties zoals die op het spoor laten zien dat Rusland het voorwerk al aan het doen is, zeggen analisten.

In Polen zetten ze zich daarom schrap voor meer incidenten. Spoorlijnen, knooppunten, energie- en brandstofinfrastructuur. Het zijn allemaal plekken die een doelwit kunnen worden, zegt een kolonel van de Poolse generale staf tegen de NOS.

“Die kun je niet allemaal beschermen tegen sabotage, en het is ook niet de bedoeling dat overal in Polen straks militairen patrouilleren op stations en langs het spoor”, benadrukt de kolonel. Maar de hoop is dat ze met de inzet van het leger, dat werkt met drones en geavanceerde camera’s met warmtebeelden, wel daders in de toekomst kunnen afschrikken.

Al klinkt in Polen tegelijkertijd kritiek dat het toch vooral ook een symbolische actie is, bedoeld om de bevolking gerust te stellen. “Het is meer een PR-stunt”, reageert oud-kolonel professor Dariusz Kozerawski van de Jagiellonian Universiteit in Krakau.

Duizenden militairen zullen de veiligheid langs het spoor niet significant ten goede komen, en het gaat ten koste van hun training die veel belangrijker is, denkt Kozerawski. Want als de aanval op het spoor een ding heeft laten zien, vreest de oud-kolonel, is dat een direct conflict met Rusland elke keer weer een stapje dichterbij komt.