Survivalweekendje Oekraïens alternatief voor gedwongen rekrutering

• Wessel de Jong

  verslaggever

Een groep jongvolwassenen verzamelt zich op een plein in de zuidelijke havenstad Odesa. In dit gezelschap, vooral vrouwen, zitten onder anderen een psycholoog, een ondernemer en een jurist. Wat ze delen is een passie voor een onafhankelijk Oekraïne en een positieve houding ten opzichte van het leger.

Het gezelschap stapt in een aftandse bus en vertrekt naar een natuurgebied een uurtje buiten de mondaine badplaats. Ze gaan kennis maken met de 38ste Mariniersbrigade in een weekendje sport, spel en survivaltraining.

De meesten zijn in de twintig en dertig, maar de sfeer op deze warme ochtend is puberaal uitgelaten. Het vertrek uit de stad die permanent wordt gekweld door luchtalarm en Russische luchtaanvallen geeft een groot gevoel van opluchting.

Het is een vriendelijkere methode om het tekort aan manschappen op te vangen dan mannen dwingen om dienst te nemen. Dat leidt tot maatschappelijke onrust.

President Poetin overweegt een grootschalige mobilisatie van tienduizenden soldaten voor een mogelijk najaarsoffensief. Voor Oekraïne is het echter niet zo makkelijk om meer soldaten te rekruteren. En eigenlijk wordt dat steeds moeilijker.

Er zijn naar schatting 300.000 Oekraïense mannen ondergedoken of gevlucht om aan de dienstplicht te ontkomen. Het Oekraïense leger, dat ongeveer 800.000 militairen telt, kan zich zoveel weigeraars en deserteurs niet permitteren.

De Territoriale Rekruteringscentra (DTsK) treden daarom steeds harder op. Op sociale media circuleren de nodige filmpjes van de militairen van de DTsK’s die jonge mannen in onopvallende bestelbusjes sleuren. Dat loopt regelmatig uit op vechtpartijen, omdat omstanders zich ermee bemoeien en de jongens proberen te bevrijden.

De ‘bussificatie’, zoals deze vorm van rekrutering wordt genoemd, is misschien wel het gevoeligste politieke thema in de Oekraïense samenleving. Hoeveel druk van het leger kan deze uitgeputte samenleving aan, is de grote vraag op dit moment.

Vandaar het survivalweekendje. Oleksander Malysj, met een lichtblauwe baret, is sergeant rekrutering bij de mariniers: “Dit motiveert jongeren om naar het leger te gaan. Onze legendarische strijdkrachten hebben nu dringend nieuwe aanwas nodig.”

De sergeant met een anker op zijn baret hoopt op meer dan alleen kennismaking en begrip. “Ik denk dat het een grote prestatie is als tien mensen hier een contract ondertekenen. Als het er meer zijn, zullen we hen garanderen dat ze precies daar terechtkomen waar ze willen.”

Dat is niet onbelangrijk. Er is grote angst bij mannen in de militaire leeftijd om ingedeeld te worden bij een willekeurige legereenheid. Niet alle commandanten springen namelijk even zorgvuldig om met mensenlevens. Dit soort ‘slagers’ zijn voor veel jongens reden om onder te duiken of het land te ontvluchten.

Deelnemer Jana, kinderpsycholoog, denkt dat de weekenden helpen om de uitgedunde gelederen van het leger aan te vullen. “We zijn actief in onze gemeenschappen, delen onze ervaringen. Ik laat foto’s zien online. Misschien denkt iemand dan: ‘Interessant, misschien ga ik me hier eens verder in verdiepen.'”

Volgens Jana en de organisatie is de versterking van de band tussen leger en samenleving een minstens zo belangrijk doel van dit weekend: “Vaak worden militairen die terugkeren van gevechtshandelingen geconfronteerd met onbegrip”.

Zou ze zelf overwegen om een contract met het leger te tekenen? “Maybe, in principe zeg ik ja. Het hangt ervan af of mijn kennis nodig is.” Een volmondig ja geeft Jana niet, die zich terugtrekt in haar tent om zich te verkleden voor een spel met luchtdrukgeweren.

De officiële woordvoerder van de mariniers vindt de vraag over hoeveel ‘bussificatie’ Oekraïne aankan “provocerend”. “Maar ik zal proberen te antwoorden. Sommigen staan achter het idee van mobilisatie, omdat het gaat om ons voortbestaan. Anderen zijn er fel op tegen en vinden dat ze niet voor oorlog in de wieg zijn gelegd. Toch zou ik zeggen: als wij het niet doen, zal niemand anders het voor ons doen.”

Met andere woorden, hardere druk is onvermijdelijk, zo laat de majoor doorschemeren.

Ook Jana vindt het een moeilijk onderwerp voor een vrolijke middag met onschuldige luchtdrukwapens. Ze heeft zich inmiddels verkleed en draagt een masker en beschermbril: “Er bestaat geen simpel ja of nee. Het hangt af van je innerlijke kracht. Ben je bereid je hiermee te verzoenen of niet?” En dan sluit de kinderpsycholoog zich snel aan bij haar groepje.