NOS Nieuws•
Op zo’n zestig plekken in Nederland is nu duidelijk dat de PFAS-vervuiling zo ernstig is dat daar zo snel mogelijk moet worden schoongemaakt, blijkt uit een eerste rapport van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat over de PFAS-inventarisatie door gemeenten en provincies. De verwachting is dat dit aantal nog sterk gaat toenemen. Het gaat nog jaren duren en veel geld kosten voordat deze locaties zijn gesaneerd.
Veel overheden noemen het niet kunnen afdwingen van bodemonderzoek, waar de NOS eerder over berichtte, als belangrijke belemmering bij de inventarisatie. Zij lopen ertegenaan dat bedrijven weigeren om hiervoor toestemming te verlenen.
“Dit moet worden opgelost”, zegt het Interprovinciaal Overleg (IPO), waarin de provincies samenwerken. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat dit probleem eerder ontkende, kon gisteren niet zeggen of hier iets aan gedaan wordt.
Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat wil in 2028 een “scherper beeld hebben” van de PFAS-locaties die snel gesaneerd moeten worden en hoeveel dat gaat kosten. Na 2030 begint het ministerie met een “programmatische aanpak”.
Tapijtindustrie en papierfabrieken
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en het milieu. Tot nu toe hebben provincies en grote gemeenten 4000 mogelijk verdachte locaties op het oog, waarvan ze een kleine 600 hebben geselecteerd voor verder onderzoek.
Het gaat vooral om (voormalige) bedrijfsterreinen waar PFAS is gebruikt in het productieproces, zoals in de tapijtindustrie en papier- en kartonfabrieken. Daarnaast gaat het om plekken waar PFAS-houdend blusschuim is gebruikt, zoals oefenterreinen van de brandweer en Defensie. Ook vuilstortplaatsen en afvalbedrijven liggen onder een vergrootglas, omdat in afval veel PFAS-houdende producten terechtkomen.
Niet al die terreinen worden gesaneerd. Dat gebeurt alleen als door bodemonderzoek is vastgesteld dat de PFAS-vervuiling zo ernstig is dat er zo snel mogelijk gesaneerd moet worden omdat de risico’s voor mens en milieu heel groot zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de vervuiling dicht bij een drinkwaterbron of woonwijk is. Zulke plekken worden ‘PFAS-aandachtlocaties’ genoemd.
Op dit moment zijn er 57 van dit soort locaties ontdekt, waarbij vooral sprake is van vervuiling door blusschuim. Bij ruim driekwart hiervan moet de sanering nog beginnen. Het ministerie maakt niet bekend om welke plekken het gaat en verwijst naar lokale overheden voor meer informatie over een locatie.
Die 57 zijn “slechts het topje van de ijsberg”: het aantal gevaarlijk vervuilde PFAS-locaties zal de komende jaren nog “fors stijgen”, verwacht het ministerie. Want de meeste overheden zijn nu bezig met de inventarisering van mogelijke locaties en nog niet toe aan vervolgonderzoek.
Dat is een grote opgave voor de provincies en gemeenten. Zij geven aan vaak niet genoeg personeel te hebben. Bovendien is er niet voldoende kennis over deze ingewikkelde problematiek.
’68 miljoen aan kosten is een fractie’
Ook maken ze zich zorgen over de kosten. Die lopen flink op: volgens het IPO kosten de nu lopende saneringen al minstens 68 miljoen euro. “Dat is waarschijnlijk een fractie van de totale saneringskosten van PFAS-aandachtslocaties. Om nog niet te spreken over zuiveringskosten, zorgkosten en kosten die gepaard gaan met vertraging van woningbouwprojecten”, zegt een woordvoerder.
Daarom moet het Rijk voldoende geld beschikbaar stellen, vinden de provincies. “In eerste instantie is de veroorzaker of eigenaar aan zet”, zegt de woordvoerder. “Er zijn echter situaties dat ook de overheid een bijdrage of zelfs het initiatief voor sanering zal moeten nemen.” Nu is voor veel overheden onduidelijk wie uiteindelijk moet opdraaien voor de kosten, bijvoorbeeld als de veroorzaker van de vervuiling al weg is.
