Torenhoge ambities in de Chinese vijfjarenplannen, wat merken wij daarvan?

• 

  Aïda Brands

  verslaggever Economie

• 

  Gabi Verberg

  correspondent Oost-Azië

In China staat het Volkscongres deze week in het teken van een nieuw vijfjarenplan. Al sinds 1952 presenteert het land vijfjarenplannen waarbij de ambities torenhoog zijn en China de pijlen richt op allerlei gebieden, van politiek tot economie en van onderwijs tot defensie.

De laatste decennia heeft dat ertoe geleid dat China zich heeft ontpopt van ontwikkelingsland tot de tweede economie ter wereld. Wat merkt de Nederlandse economie van die ambities? De NOS laat dit zien aan de hand van vier producten die in voorgaande plannen stonden.

De Chinese overheid stimuleert de sectoren niet alleen met behulp van belastingkortingen of subsidies, maar met heel veel verschillende middelen.

Neem bijvoorbeeld industriële machines. Al jaren zet China in op de productie daarvan, want door de vergrijzende bevolking zal het land snel een tekort aan menskracht hebben. Tien jaar geleden werd de sector zelfs aangewezen als een centrale pijler van China’s economische en strategische ambities. Volgens Chinese staatsmedia groeide het aantal machinebedrijven van 92.000 (in 2020) naar 137.000 (in 2025).

Inmiddels staan er ook steeds meer van deze Chinese machines in Europese fabrieken. Tot een paar jaar terug kwamen veel geavanceerde fabrieksmachines uit Japan en Europa, maar inmiddels weten steeds meer Chinese machinebouwers de concurrentie te verslaan.

De EU maakt zich zorgen over de eigen markt en houdt scherp in de gaten of de Chinese producten niet tegen een kunstmatig lage prijs worden verkocht.

Ook steeds meer medische machines uit China komen Nederland binnen. China zet flink in op de ontwikkeling van medische apparatuur, om de gezondheidszorg in eigen land te versterken en minder afhankelijk te worden van het buitenland. Deze sector komt dan ook in meerdere vijfjarenplannen uitgebreid aan bod.

Onderwijs, wetenschap en technologie spelen daarin een sleutelrol. China investeert grootschalig in onderzoek. Inmiddels staat het land wereldwijd op de eerste plaats wat betreft wetenschappelijk gezondheidsonderzoek.

Op het gebied van zonnepanelen heeft China in slechts enkele jaren volledige werelddominantie verkregen. Al in de jaren 80 werden de zonnepanelen genoemd in de vijfjarenplannen, niet zozeer om de wereldmarkt te veroveren, maar ook om zelf duurzame energie op te wekken. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) was China in 2024 goed voor de productie van 86 procent van alle zonnepanelen wereldwijd.

Door de enorme hoeveelheid goedkope zonnepanelen uit China is de Europese zonnepanelenindustrie zo’n tien jaar geleden vrijwel volledig weggevaagd. Het voordeel was dat mensen in Nederland in korte tijd veel goedkopere zonnepanelen konden krijgen, maar op dit gebied zijn we nu grotendeels afhankelijk van China.

Volgens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is dat minder problematisch dan de afhankelijkheid die we hebben van fossiele brandstoffen. “Die verbrand je gelijk. Zonnepanelen blijven dertig jaar goed en daarna heb je de materialen nog die je kunt recyclen”, zegt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag.

Op het gebied van elektrische auto’s domineert China inmiddels. Sinds 2012 heeft de Chinese overheid de pijlen gericht op deze sector. De aanpak was simpel; door samen te werken met bekende automerken als Volkswagen en BMW leerden de Chinezen de fijne kneepjes van auto-ontwikkeling. Het was kennis die ze later gebruikten om zich volledig te richten op hun elektrische auto’s. Veel westerse autobedrijven deden dat niet en lopen nu achter.

De Chinese automerken hebben niet alleen de eigen markt veroverd, maar ook in Europa zijn merken als BYD en Zeekr op de weg te zien. Zo stootte BYD begin dit jaar Tesla van de troon als grootste elektrische autofabrikant.

Europese automakers klagen over oneerlijke concurrentie uit China. De enorme Chinese staatssteun is uiteindelijk de reden voor de EU geweest om in te grijpen. Sinds vorig jaar heft de Europese Unie een importbelasting van 50 procent op elektrische auto’s uit China.

In het komende vijfjarenplan wordt weer de nadruk gelegd op hoogtechnologische ontwikkelingen en zelfredzaamheid. Sectoren die meer aandacht zullen krijgen zijn bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en commerciële luchtvaart.

De Nederlandse technologische industrie zal de ontwikkelingen in China nauwlettend in de gaten houden, want samen met de geopolitieke crises in de wereld kan de grote exportkracht van China de markt in Nederland flink verstoren.