Uitslag Gorinchem vastgesteld, twijfel over herstemming blijft

• Isa Huizing

  redacteur Binnenland

Het centraal stembureau van Gorinchem heeft onder leiding van burgemeester Reinie Melissant de verkiezingsuitslag van de gemeente vastgesteld, ondanks berichten over stemmen ronselen. Dit betekent niet dat een mogelijke herstemming van de baan is. De gemeenteraad gaat daarover en wordt vanavond bijgepraat in een informatiebijeenkomst.

Elke gemeente moet uiterlijk vandaag de uitslag van de verkiezingen vastleggen. Over het algemeen is dit een formeel moment en levert het weinig problemen op, maar vanwege de vermoedens van stemfraude staat dit besluit in Gorinchem onder hoogspanning.

Afgelopen week werd duidelijk dat er mogelijk stemmen zijn geronseld, de politie en het Openbaar Ministerie zijn nog bezig met onderzoek. Het centraal stembureau kon zijn besluit niet uitstellen totdat het politieonderzoek klaar is: het eerst mogelijke moment met nieuwe informatie verwacht een woordvoerder van het OM pas ergens volgende week. “Een onderzoek naar de vraag of er strafbare feiten zijn gepleegd kost tijd en moet zorgvuldig gebeuren.”

De Kiesraad adviseert de gemeente hoe om te gaan met deze situatie. Maar het is niet aan hen of aan het centraal stembureau om te beoordelen of de verkiezingen geldig zijn verlopen. De oude gemeenteraad moet dit doen in een officiële raadsvergadering.

Daar zit wel tijdsdruk achter. Overal moeten de nieuwe raadsleden op woensdag 1 april worden geïnstalleerd. De oude raad in Gorinchem heeft dus tot dinsdag om te beslissen of de verkiezingen (deels) ongeldig zijn en er mogelijk opnieuw gestemd moet worden.

Een herstemming is een ongekend zwaar middel. Omdat het onderzoek nog niet klaar is, kan het zijn dat de raad dit ingrijpende besluit neemt terwijl achteraf blijkt dat het onnodig was. Raadsleden worstelen met dit dilemma.

“Ik hoop heel erg dat we de komende dagen meer informatie krijgen. We weten nog heel weinig. Om hoeveel kandidaten en hoeveel stemmen gaat het?”, zegt fractievoorzitter Johan Klein van Stadsbelang, na de verkiezingen de tweede partij Gorinchem. “Dat doet niet af aan het feit dat het niet mag, maar we willen weten hoe groot het is.”

“Wel of niet opnieuw stemmen, het voelt alsof we moeten kiezen tussen twee kwaden”, zegt Paulien de Groot, fractievoorzitter van GroenLinks/PvdA. “We weten achteraf pas of het een goede beslissing was of niet.”

De partijen zijn er nog niet over uit of ze een volledige herstemming overwegen. “Gaan we aan de inwoners echt vragen om nog een keer naar de stembus te gaan?”, vraagt De Groot van GroenLinks/PvdA zich af. “Als er een nieuwe verkiezing komt, moeten we ons echt afvragen in hoeverre die niet al volledig beïnvloed is door deze situatie.”

Een herstemming zou ook gedeeltelijk kunnen. Dat alleen bij een beperkt aantal stembureaus opnieuw gestemd moet worden. Dat zou dan mogelijk zijn bij de stembureaus waar het vermoeden is dat er stemmen geronseld zijn. De signalen wijzen erop dat dit gebeurd is met volmachten: in de Haarwijk in Gorinchem lag het aantal volmachten bij drie stembureaus opvallend hoger.

Democraten Gorinchem, met zeven zetels de winnaar van de verkiezingen, vinden het ook een moeilijke situatie. “Het is wel heel ingewikkeld om op basis van bepaalde signalen een hele uitslag ter discussie te stellen”, zegt fractievoorzitter Pierre Schefferlie. Zijn partij krijgt op social media verwijten over zich heen. Schefferlie geeft aan met zijn leden gesproken te hebben. “Daar krijg ik van terug dat alles volgens de regels is verlopen, dus daar vertrouw ik ook op.”

Mocht er een herstemming komen, dan is dat uiterst zeldzaam. Bij de Tweede Kamerverkiezing is dit nog nooit voorgekomen en ook bij verkiezingen op lokaal niveau komt dit zelden voor. Volgens de Kiesraad worden herstemmingen bovendien niet officieel geregistreerd. De voorbeelden die er zijn, komen uit de vorige eeuw.

Zo moesten in 1990 mensen in de gemeente Wormerland opnieuw naar de stembus, vanwege een verkeerd adres op de stempassen. Ook in Vlieland is een keer opnieuw gestemd. Dat was in 1986 door vormfouten in de telling.

Er is ook geen overzicht van gevallen waarin stemmen geronseld zijn. Het bewijzen daarvan is ook ingewikkeld. Afgelopen januari is de wet hiervoor aangescherpt. Eerder was slechts het ‘stelselmatig’ ronselen van stemmen strafbaar. Het ronselen van één stem is nu al genoeg voor een veroordeling. Bovendien is de straf hiervoor ook verhoogd.

De eerst volgende officiële raadsvergadering in Gorinchem staat gepland voor aanstaande maandag. Mogelijk dat de oude raad daar het besluit gaan nemen of de inwoners wel of niet opnieuw moeten stemmen.