Van democratie naar dictatuur: president schaft verkiezingen in Nicaragua af

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

In Nicaragua zullen geen verkiezingen meer gehouden worden. Dat heeft Daniel Ortega, de leider van het Midden-Amerikaanse land, gezegd in een toespraak. Hoewel de autoritaire Ortega al jaren laat zien zich weinig van verkiezingen en democratische processen aan te trekken, kunnen de uitspraken van de voormalige guerrillaleider worden opgevat als de definitieve doodsteek voor de democratie van het land.

De inmiddels 80-jarige leider deed de uitspraken tijdens de jaarlijkse herdenking van de Sandinistische revolutie van 1979. Dictator Anastasio Somoza werd toen verdreven door een gewapende verzetsgroep. Ortega maakte deel uit van deze groep. “De dagen dat partijen gesteund door de Amerikanen aan de macht konden komen, zijn voorbij”, zei hij. “Er zullen hier geen verkiezingen meer gehouden worden, die hen de kans kunnen geven om de macht te grijpen”.

Ortega werd in 2007 president van Nicaragua, een ambt dat hij eerder in de jaren tachtig vervulde. Sindsdien is hij bij alle verkiezingen herkozen. Iedere keer werden oppositieleden voorafgaand aan verkiezingen geïntimideerd of uit de race gehaald. Zo kreeg Ortega in 2021 ruim 75 procent van de stemmen nadat alle kandidaten met enige kans op winst gevangen waren gezet.

Deze presidentskandidaten werden door het regime verklaard tot “verraders van het vaderland” en mochten daarnaast nooit meer een publiek ambt vervullen. Velen van hen ontvluchten het land. Protesten tegen het regime haalden eerder ook weinig uit: in 2018 kwamen zeker 300 mensen om het leven toen veiligheidstroepen keihard ingrepen tegen met name jonge betogers.

In de praktijk is er dus al jaren weinig over van democratie in Nicaragua. Rosario Murillo, de vrouw van Ortega die sinds 2017 vicepresident was, werd in 2025 “co-president” via een grondwetswijziging. De presidentiële termijn werd daarnaast verlengd van vijf naar zes jaar, waardoor de verkiezingen die dit jaar zouden plaatsvinden naar 2027 werden verschoven. Ook trokken Ortega en Murillo de volledige macht over onder meer het juridische apparaat en de strijdkrachten naar zich toe.

In zijn toespraak zondagavond kondigde Ortega aan zich nu op de laatste oppositiepartijen in het land te gaan richten. Er zullen nieuwe wetten komen “die een muur en een blok” zullen vormen voor alle partijen die via verkiezingen aan de macht willen komen in Nicaragua. Mensenrechtenorganisaties, NGO’s en zelfs kerkelijke organisaties zijn al eerder uit het land verbannen of het werk onmogelijk gemaakt.

In zijn toespraak ging Ortega ook in op de situatie van bondgenoten Cuba en Venezuela. Hij veroordeelde de ontvoering van Venezolaans leider Nicolás Maduro door de Verenigde Staten en noemde de Amerikaanse regering “een gedrocht”. Ook waarschuwde hij voor een mogelijke Amerikaanse militaire interventie in Cuba. Onafhankelijke media uit Nicaragua wijzen erop dat er dit jaar, ondanks dat 19 juli een belangrijke feestdag is, geen buitenlandse leiders of afgevaardigden aanwezig waren bij de toespraak van Ortega.

Waar Ortega publiekelijk uithaalde naar de VS, is het de vraag of dat land op korte termijn zal ingrijpen, zoals met Venezuela of Cuba gebeurt. Nadat de politieke gevangene Brooklyn Rivera op 30 mei overleed, waarschuwde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken nog dat “alle opties openstonden”. De realiteit is echter dat een interventie, zoals in Venezuela, of een volledig isolement, zoals in Cuba, niet aannemelijk is.

Nicaragua heeft geen olievelden of enorme voorraden mineralen, zoals Venezuela. Het land heeft ook geen machtige lobby van ballingen in de VS, zoals Cuba. Daarnaast is de machtsstructuur in Nicaragua anders dan bijvoorbeeld in Venezuela, waar Maduro vervangen kon worden door Delcy Rodríguez, die vanaf het moment dat de VS de macht overnamen, het land bestuurt zoals de VS dat wil.

In Nicaragua heeft het duo Ortega-Murillo de afgelopen jaren hard gewerkt aan het veiligstellen van een dynastie, door hun kinderen klaar te stomen om de macht ooit over te nemen. Mogelijke tegenstanders uit de legertop zijn opgesloten of hebben huisarrest gekregen. Oppositie of tegenstand bestaat binnen de landsgrenzen van Nicaragua niet meer. Regime change is voorlopig dus geen realistisch plan.

Oppositiegroeperingen opereren vooral vanuit het buitenland, daarbij sterk afhankelijk van de steun van de Europese Unie en de Verenigde Staten. Maar de VS is voorlopig te druk met andere buitenlanddossiers. En door verder zo min mogelijk de aandacht te trekken van de VS en het land niet té boos te maken, lijken Ortega en zijn co-president Murillo een manier te hebben gevonden om nog jaren in het zadel blijven zitten.