Vanochtend spoedoverleg over Ceuta, sfeer tussen EU-landen lijkt veranderd

• Miral de Bruijne

  correspondent Spanje en Portugal

Europese ministers van Binnenlandse Zaken voeren vandaag een spoedoverleg over de Spaanse exclave Ceuta. Namens Nederland doet minister Van den Brink van Migratie daaraan mee. 22 Europese landen vroegen zo’n gesprek aan, naar aanleiding van de recente gebeurtenissen in Ceuta. Landen maken zich zorgen om de Europese buitengrenzen.

Twee weken geleden feestte heel Europa met Spanje mee. Het Zuid-Europese land won als favoriet het WK voetbal en voelde zich enorm gesteund en populair. Hoe anders was dat eind vorige week toen binnen 24 uur tienduizenden mensen illegaal de grens bij Ceuta overstaken. Veel landen waren er als de kippen bij om Spanje de schuld te geven van wat er is gebeurd. Spanje zou de landsgrenzen niet onder controle hebben.

Het begon met Italië, dat land kondigde aan het Schengenverdrag op te schorten voor mensen die uit Spanje reizen. Kritiek volgde ook uit andere landen zoals Denemarken, Zweden en Finland. Toen vervolgens 22 landen een spoedgesprek aanvroegen, reageerde premier Sánchez fel: “In de huidige internationale context kan de Europese Unie zich dit soort egoïstische, polariserende en onwettige reacties niet veroorloven”, schreef hij in een brief aan de voorzitter van de Europese Commissie.

De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken Albares zei tegen Spaanse media dat Spanje tijdens de bijeenkomst van EU-ministers solidariteit zal eisen van de Europese partners. Iets waar het land ondertussen voorzichtig op lijkt te kunnen rekenen, afgaande op de toon van Commissievoorzitter Von der Leyen in haar reactie op de brief van de Spaanse premier.

“Zowel de Spaanse als de Marokkaanse autoriteiten hebben deze situatie efficiënt en effectief aangepakt en met succes illegale migratie naar het Spaanse vasteland en Europa voorkomen”, schreef Von der Leyen. Haar reactie volgt op een, op het oog, succesvolle aanpak om zo veel mogelijk mensen terug te sturen naar Marokko. Volgens een schatting van de Spaanse overheid zouden er nog zo’n 2500 mensen illegaal in Ceuta verblijven. De lokale overheid denkt dat het om 3000 tot 5000 mensen gaat.

De terugkeer van de migranten verliep vorige week heel anders dan in mei 2021, toen een soortgelijke situatie ontstond. Marokko versoepelde toen de grensbewaking bewust als diplomatiek drukmiddel tegen Spanje. Toen bereikten zo’n 8000 mensen Ceuta en die overgang verliep veel gewelddadiger. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch spraken zich uit tegen het geweld dat door de Spaanse veiligheidstroepen en het leger werd gebruikt. Ook was er kritiek op zogeheten pushbacks, oftewel het collectief terugsturen van mensen.

Ook nu werden de politie en het leger ingezet. Op een paar incidenten na lag de nadruk duidelijk meer op opvang, coördinatie en humanitaire hulp. Niet te veel hulp want de strategie was om het migranten zo onaantrekkelijk mogelijk te maken om te blijven. Winkels sloten, waardoor er geen eten en drinken beschikbaar was. Door dit drukmiddel besloten veel jongeren zelf terug te gaan naar Marokko. Het grenshek werd voor hen opengezet en in groten getale liepen zij terug.

Ondertussen lijkt de rust in Ceuta langzaam terug te keren. Al wordt er nog altijd getreurd om de bijna honderd doden die bij de oversteek vielen. Door de totale chaos in het water kwamen de meesten van hen om door verdrinking. Het is een situatie die op het eerste gezicht geen winnaar kent, maar nu de situatie steeds meer onder controle is, wijst Spanje voorzichtig met de vinger naar Marokko. De Spaanse minister van Defensie Robles roept het buurland op om de situatie grondig te onderzoeken.