Von der Leyen: kernenergie de rug toekeren was strategische fout

• 

  Roemer Ockhuijsen

  redacteur Bureau Brussel

De Europese Commissie wil dat de EU zo snel mogelijk minder afhankelijk wordt van energie uit andere delen van de wereld. Deze dagen blijkt opnieuw hoe kwetsbaar de EU is voor prijsschommelingen van olie en gas, ditmaal door de oorlog in het Midden-Oosten.

Om die afhankelijkheid af te bouwen, zet de Commissie in op meer productie van eigen energie. Onder meer door het versnellen van de ontwikkeling van kleine kernreactoren.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemt het afbouwen van het aandeel van kernenergie in de Europese energievoorziening een strategische fout. “Dat moet veranderen.” De Commissie wil op lange termijn nu inzetten op een combinatie van hernieuwbare energie en kernenergie.

“Voor fossiele brandstoffen zijn we volledig afhankelijk van dure en volatiele import,” zei Von der Leyen vandaag op een top voor kernenergie in Parijs. “Daardoor hebben we een structurele achterstand op andere regio’s. De huidige crisis in het Midden-Oosten laat opnieuw zien hoe kwetsbaar dit ons maakt.”

De Europese Commissie zoekt al langer naar oplossingen om de energieprijzen in de EU te drukken. Want die zijn structureel hoger dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat leidt tot hoge energierekeningen voor EU-inwoners en een slechte concurrentiepositie voor de Europese industrie.

Hoe kwetsbaar de EU is, bleek al bij de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Ook toen schoten de prijzen de lucht in. De EU moet daarom een groter deel van haar energiebehoefte zelf kunnen produceren. Maar tot nu toe schiet het weinig op. De EU was zowel in 2004 als in 2024 voor 57 procent van haar energie afhankelijk van import, staat in een vandaag verschenen rapport.

Dat cijfer moet omlaag, vindt de Commissie. En dus wil die inzetten op alternatieve, eigen energiebronnen, zoals die kleine kernreactoren (SMR’s). De eerste kleine kernreactoren moeten snel na 2030 in gebruik zijn. De vraag is of dat realistisch is. Wereldwijd zijn er pas enkele SMR’s en geen enkele staat in een westers land.

Het idee van deze kleine kernreactoren is dat ze efficiënt te produceren zijn en relatief veel energie leveren. Daarnaast zijn ze schoner dan fossiele energiebronnen en ze leveren, in tegenstelling tot windmolens en zonnepanelen, consequent. Ze zijn niet afhankelijk van het weer. Ideaal voor de energievoorziening van bijvoorbeeld zware industrie of datacentra, is het idee.

In verschillende EU-landen, waaronder Nederland, werken bedrijven al aan de ontwikkeling van kleine kernreactoren. Het nieuwe kabinet wil ook inzetten op SMR’s. En ook in het VK, de VS en Canada zijn ze druk bezig. Maar het proces om SMR’s te maken is duur en complex. Critici vrezen dat het nog heel lang zal duren voordat ze werkzaam en rendabel zijn.

Om dat proces te versnellen, komt de Commissie vandaag met voorstellen, maar heel concreet zijn die nog niet. Zo wil ze de samenwerking tussen lidstaten verbeteren, roept ze lidstaten op administratieve procedures te versnellen en wil ze duidelijke regels opstellen waarbinnen bedrijven makkelijker innovatieve technologieën kunnen testen. Daarnaast stelt de Commissie 200 miljoen euro beschikbaar voor extra investeringen in kleine kernreactoren.

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) is gematigd positief over de kleine kernreactoren, maar benadrukt dat de techniek nog ver moet worden ontwikkeld. “We moeten niet doen of dit de heilige graal van de energietransitie is.” Volgens Chahim is het “voorlopig echt een theoretische realiteit”.

Jeannette Baljeu (VVD) moedigt de plannen van de Commissie aan. “Je moet echt op grotere schaal met deze techniek aan de slag.” Volgens haar is het goed dat de EU nu inzet op nieuwe technieken. “Anders ligt al die techniek straks weer in China en Amerika en dan zijn we daar weer afhankelijk van.”