Voorlopig opkomstcijfer van 48 procent • Uitslagen iets eerder door ‘sneltellen’

Tussentijdse opkomst nog altijd iets lager dan twee jaar geleden

De voorlopige opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen is iets lager dan twee jaar gelden rond deze tijd. Ipsos I&O meldt om 17.55 uur een tussentijdse opkomst van 48 procent. Bij de verkiezingen in 2023 was dat 50 procent.

De hele dag is de opkomst al iets lager dan twee jaar geleden, toen de opkomst uiteindelijk 77,7 procent werd. Er kan nog tot 21.00 uur gestemd worden.

Kiezers en stembureaumedewerkers delen foto’s

De NOS had via sociale media een oproep gedaan om foto’s in te sturen van deze verkiezingsdag. Daar werd massaal gehoor aan gegeven door kiezers en stembureaumedewerkers. Een selectie:

Zo brachten Wilders, Yesilgöz, Timmermans, Jetten en Bontenbal hun stem uit

Opvallend hoog opkomstcijfer in Schiermonnikoog: 101 procent

De gang naar de stembus is in volle gang en volgens Omroep Fryslân heeft de gemeente Schiermonnikoog al een hoog opkomstcijfer te pakken. Om 15.00 uur was het voorlopige opkomstpercentage 101 procent. Dat is te danken aan de stemmende toeristen op het Waddeneiland.

Voor het opkomstpercentage wordt gekeken naar het aantal stemgerechtigde inwoners van een gemeente. Als die allemaal stemmen, is de opkomst 100 procent. Maar als er dus mensen stemmen die buiten de gemeente wonen kan het percentage nog verder oplopen, zoals op Schiermonnikoog.

Landelijk is de voorlopige opkomst iets lager dan twee jaar geleden rond hetzelfde tijdstip. Tot 15.45 uur had 38 procent van de kiezers gestemd, meldt Ipsos I&O. Dat was bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 op dat moment 40 procent.

‘Ik vond het lastiger dan andere jaren’

Meer gemeenten gaan ‘sneltellen’, uitslagen komen mogelijk eerder

Als de stembussen vanavond om 21.00 uur worden geopend, begint pas het echte werk: het tellen van de stemmen. Dit jaar gaat tweederde van de gemeenten ‘sneltellen’. Daarbij worden eerst alleen de stemmen per partij geteld. Gemeenten verwachten daardoor eerder met uitslagen te kunnen komen.

Sinds 1 januari 2023 kunnen alle gemeenten ervoor kiezen om eerst alleen de stemmen per partij te tellen. Bij de Tweede Kamerverkiezingen dat jaar koos iets meer dan de helft van de gemeenten hiervoor. “Nu zien we dat steeds meer grote gemeenten hiervoor kiezen”, zegt woordvoerder Anita Pronk van de Kiesraad.

Eerder moesten stembureauleden op de avond van de verkiezingen zowel de stemmen per partij als de stemmen per kandidaat tellen. In de grotere gemeenten leidde dat bijna altijd tot nachtwerk.

“De nieuwe telmethode heeft als voordeel dat de voorkeursstemmen met frisse, uitgeslapen tellers kunnen worden geteld. Daardoor hoeven bovendien stembureauleden niet zo lang door te gaan ’s avonds. Die voordelen worden door steeds meer gemeenten ingezien”, zegt Pronk.

Naar verwachting komen de eerste uitslagen vanavond rond 21.30 uur van kleine gemeenten als Vlieland, Schiermonnikoog en Rozendaal (Gelderland). Een uur later komen iets grotere gemeenten. “Pas na 23.00 uur komt het echt op gang”, zegt Mark Westerhoff van de ANP Verkiezingsdienst.

“Wij vragen gemeenten een indicatie te geven”, zegt Westerhoff. Daaruit blijkt dat meeste gemeenten de uitslag tussen 23.30 en 02.00 uur verwachten door te geven. “Sommigen verwachten het dit jaar iets eerder te kunnen doen. Laten we erop hopen, want in 2021 en 2023 ging het behoorlijk traag.”

Overigens hoef je niet zo lang te wachten om een beeld te krijgen van de verkiezingsuitslag. Om 21.00 uur komt de eerste exitpoll die op alle platforms van de NOS te zien is. De praktijk leert dat die een betrouwbare indicatie geeft van de zetelverdeling in de Tweede Kamer.

Voorlopig opkomstcijfer: 38 procent, minder dan in 2023

Tot 15.45 vanmiddag had 38 procent van de kiezers gestemd, meldt Ipsos I&O. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2023 was dat op hetzelfde tijdstip 40 procent.

De opkomst kwam toen uit op 77,7 procent.

Zo kijken buitenlandse journalisten naar de verkiezingen in Nederland

De Tweede Kamerverkiezingen worden ook door buitenlandse media gevolgd. Dat geldt niet alleen voor buurlanden zoals België en Duitsland, ook Italiaanse en Japanse journalisten doen verslag van de verkiezingscampagne.

De inwoners van hun landen volgen de Nederlandse politiek doorgaans niet nauwgezet, maar zullen misschien wel belangstelling hebben voor de uitslag. “In Japan zijn mensen vooral geïnteresseerd omdat jullie uitslag de steun aan Oekraïne kan beïnvloeden”, zegt Sachiyo Sugita. Ze werkt voor de Japanse publieke omroep NHK.

Lees hier meer over wat de buitenlandse journalisten zeggen over wat hen opvalt aan de verkiezingen:

Demissionair premier Schoof stemt in Den Haag

Demissionair premier Schoof heeft vanochtend gestemd in Theater De Vaillant in Den Haag. Deze week zei hij dat hij al wist op welke partij hij ging stemmen, maar hij wilde niet zeggen welke partij dat is. “Dat blijft het geheim van Dick Schoof”, zei hij tegen De Telegraaf. In het verleden was Schoof lid van de Partij van de Arbeid, maar al voor hij premier werd was hij partijloos.

Stembureau in Huizen dicht door gesmolten lamp

Een stembureau in Huizen is vanochtend gesloten vanwege rook door een smeulende lamp. Het stemlokaal blijft de rest van de dag dicht, bevestigt een woordvoerder van de gemeente aan de regionale omroep NH.

De brandweer heeft de locatie rond 11.00 uur ontruimd. De aanwezigen bleven ongedeerd. Het pand is daarna geventileerd. “Het is vanwege de lucht die er hangt niet werkbaar voor de medewerkers om het stembureau open te houden”, aldus een woordvoerder.

De gemeente baalt van de sluiting maar zegt ook dat er vanochtend geen stemmen verloren zijn gegaan door het incident.

NOS-verslaggever viert ‘feest van de democratie’ net als vader met taart

Politiek verslaggever van de NOS Michiel Breedveld bracht vandaag een taart met daarop de tekst ‘Feest van de democratie’ naar het stembureau in buurtschap Weipoort. De NOS-verslaggever houdt daarmee de traditie van zijn vader, parlementair journalist Willem Breedveld, in ere. Ook deze kocht altijd taart op de dag van de verkiezingen.

Voorlopige opkomstcijfer: 27 procent, iets minder dan in 2023

Tot 13:45 uur vanmiddag was 27 procent van de kiezers naar de stembus gegaan, meldt Ipsos I&O. Dat is iets minder dan bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2023; toen had rond dat tijdstip 28 procent gestemd.

Bij de vorige verkiezingen stemde uiteindelijk 77,7 procent van alle kiesgerechtigden.

Stembureaus met gebarentolk, braille en extra hulp

In Enschede en Losser kunnen mensen met een beperking terecht bij een speciaal ingericht stembureau. De inclusieve stembureaus zijn voorzien van extra hulpmiddelen en andere voorzieningen, zoals een verlicht vergrootglas en braille voor mensen met een visuele beperking. “Niet iedereen kan de kleine lettertjes lezen. Met deze lijst kunnen slechtzienden toch hun stem uitbrengen”, zegt projectadviseur Tom de Vries tegen RTV Oost.

Daarnaast zijn er op beide locaties een gebarentolk en medewerkers voor extra ondersteuning en uitleg. De stemhokjes zijn extra breed en geschikt voor rolstoelers.

“Dankzij dit soort voorzieningen kan ik zelfstandig stemmen en hoef ik niet mijn machtiging te geven aan iemand anders. Zo kunnen we onze eigen regie houden. We moeten al zoveel door anderen laten doen”, zegt stemmer Mirjam die in een rolstoel zit.

Schiermonnikoog zit qua opkomst al bijna op driekwart

Op Schiermonnikoog is de opkomst voor de Tweede Kamerverkiezingen rond 12.45 uur al bijna 74 procent. In de gemeente gaan bij iedere verkiezingen veel mensen stemmen en het Waddeneiland is traditiegetrouw ook vaak de eerste gemeente die klaar is met het tellen van de stemmen.

Op het eiland zijn 792 inwoners kiesgerechtigd en vaak komt het opkomstpercentage boven de 100 procent uit omdat er vakantiegangers zijn tijdens verkiezingen.

Lijsttrekkers naar de stembus: ‘Zo, rust’

Lijsttrekkers van verschillende partijen brachten vanochtend hun stem uit. Chris Stoffer van de SGP lijkt blij te zijn dat de campagne erop zit: “Zo, rust”, zei hij toen hij zijn stembiljet in de stembus liet vallen.

Podcast De Dag: de campagne was verwarrend

De stembureaus zijn open, de verkiezingsdag is in volle gang en vanavond weten we welke politieke partij de grootste is in de Tweede Kamer. In een nieuwe aflevering van podcast De Dag een overzicht van de campagne in audio. Wat voor campagne hebben we gezien? Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander noemt ‘m verwarrend en dat resulteerde in heel veel zwevende kiezers.

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Speciale plekken om te stemmen

Wie geen zin heeft om voor de zoveelste keer in een gymzaal van een school te stemmen, kan deze Tweede Kamerverkiezingen ook op specialere plekken terecht. Zo is het Herinneringscentrum Kamp Westerbork ingericht als stembureau. Het museum deelt ook speciale rode (stem)potloden uit met daarop een citaat van Anne Frank. Daarnaast kunnen kiezers vandaag gratis het museum in.

In Amsterdam-Oost doet een brandweerkazerne vandaag dienst als stemlokaal. Daar worden veel stemmende ouders met hun kinderen verwacht. Dat zal ook gelden voor Diergaarde Blijdorp in Rotterdam, waar gestemd kan worden in rijksmonument de Sterrenzaal. Deze ruimte is voor vandaag omgedoopt tot ‘Stemmenzaal’. Burgemeester Schouten van Rotterdam bracht een bezoek aan het stembureau in de dierentuin, maar stemde elders.

En ook in de Tweede Kamer kunnen kiezers vandaag stemmen. Dat kan wel even duren, omdat er een lange rij staat.

Smileys op stembiljet mogen

Wellicht ten overvloede, maar het is de bedoeling dat je één vakje op het stembiljet rood maakt. Bij meerdere rode vakjes, wordt een stembiljet ongeldig.

Maar met het rode potlood teksten op een stembiljet zetten, terwijl er ook één hokje is ingekleurd mag in principe wel. Zo geeft de Kiesraad dit voorbeeld, waarbij iemand zowel een smiley heeft gezet op het biljet als de tekst ‘Ik ben het zat!’:

Voorwaarde is wel dat het stembiljet niet herleidbaar is. Dus een eigen naam erop zetten mag niet. Helaas voor de buurvrouw, is onderstaande stem dus ongeldig:

Hond Dilan Yesilgöz grijpt plopkap van microfoon RTL Boulevard

VVD-lijsttrekker Dilan Yesilgöz heeft vanochtend in haar woonplaats Amsterdam gestemd in het bijzijn van haar hond. Haar viervoeter kreeg na een interview met een RTL-verslaggever de plopkap van de microfoon te pakken.

Veel Jannen, Inges en De Boers op het stembiljet

Het stembiljet is bij deze Tweede Kamerverkiezingen voor ruim tweederde gevuld met kandidaten die er bij de vorige verkiezingen in 2023 nog niet op stonden, blijkt uit een ANP-analyse. Van die namen is de meest voorkomende ‘De Boer’. Acht kandidaten hebben die achternaam, maar geen daarvan staat op de lijst van de BoerBurgerBeweging.

De meest voorkomende voornaam op de kandidatenlijst is Jan. Ruim 21 kandidaten met die naam doen mee aan deze verkiezingen. Bij de vrouwelijke kandidaten komt de voornaam Inge met zes keer het vaakst voor.

In totaal staan er 1166 kandidaten op alle lijsten van de politieke partijen samen. Bij zes partijen die in 2023 ook meededen aan de verkiezingen staat een nieuwe lijsttrekker bovenaan het stembiljet.

Forum voor Democratie-reclame afgeplakt

In de kieswet staat dat het niet is toestaan om in stembureaus activiteiten uit te voeren “die erop gericht zijn om kiezers in hun keuze te beïnvloeden”. Buiten het stembureau is het aan de burgemeester om daarover te beslissen, maar de Kiesraad adviseert ook daar acties die kiezers kunnen beïnvloeden te ontmoedigen, staat op de site van de Kiesraad.

Daarom werd een geverfde tekst bij een stembureau in Amsterdam-Zuid die opriep om op Forum voor Democratie te stemmen, afgeplakt. Voormalig lijsttrekker van die partij Thierry Baudet bracht kort na het afplakken zijn stem uit bij dit stemlokaal.

Eerste opkomstcijfer: 12 procent, wat lager dan vorige keer

Tot 10.30 uur vanochtend had 12 procent van de kiezers gestemd. Dat is iets minder dan bij de vorige verkiezingen in 2023; toen had rond dat tijdstip 14 procent van de kiesgerechtigden zijn stem uitgebracht. Dat meldt Ipsos I&O. Bij de vorige verkiezingen stemde uiteindelijk 77,7 procent van alle kiezers.

PVV-leider Wilders stemt in Den Haag

Lijsttrekker van de PVV Geert Wilders heeft zijn stem uitgebracht in Den Haag. Daarbij was beveiliging en ook internationale pers aanwezig. Hij vindt vandaag “een spannende dag”.

In beeld: Stemmen in Nederland

Ook GroenLinks-PvdA-voorman Timmermans stemt

Frans Timmermans, de lijsttrekker van GroenLinks-PvdA, heeft vanochtend gestemd in buurtcentrum Sint Pieter in Maastricht. Ook zijn hond ging mee naar het stembureau.

Drie stembureaus in Wageningen te laat open

In Wageningen zijn drie stembureaus te laat geopend, omdat het zogeheten “register ongeldige stempassen” daar niet was bezorgd, meldt Omroep Gelderland. In dat register staat onder meer wie er een vervangende stempas heeft gekregen.

Een kiezer zegt tegen de omroep dat hij om 07.30 bij een stemlokaal was, maar dat hij toen nog niet kon stemmen. Na een kwartier was het register er nog steeds niet, dus is hij vertrokken. Hij hoopt dat hij vanavond nog kan stemmen, “want ik heb ook andere afspraken”.

Een woordvoerder van de gemeente laat de omroep weten dat dit register niet mag ontbreken en noemt het vervelend dat de registers te laat bij de drie stembureaus werden gebracht.

Henri Bontenbal (CDA) en Rob Jetten (D66) brengen hun stem uit

CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal bracht vanochtend zijn stem uit in de Johanneskerk in Rotterdam-IJsselmonde en Rob Jetten van D66 stemde in Den Haag. Hij werd vervolgens geïnterviewd door internationale journalisten, die daar waarschijnlijk zijn vanwege zijn positie in de peilingen.

Nederlandse vlaggen opgehangen bij ‘Operatie Hijs de Vlag’

Op verschillende plekken in het land zijn Nederlandse vlaggen opgehangen na een oproep van actiegroep Operatie Hijs de Vlag. De initiatiefnemers willen mensen aanmoedigen “in het belang van Nederland” te stemmen.

Op verschillende plekken, zoals in Volendam, Eerbeek, Steenwijk en Deventer, wappert de Nederlandse driekleur. In Rotterdam hebben mensen de omstreden Prinsenvlag opgehangen, is te zien op de Instagrampagina van de actiegroep. Deze vlag werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de NSB gebruikt.

Lijsttrekkers brengen hun stem uit

Veel lijsttrekkers hebben vanochtend al gestemd:

Blanco stem uitbrengen kan

Kiezers die niet op een partij of kandidaat-Kamerlid willen stemmen, kunnen een blanco stem uitbrengen. Mensen die daarvoor kiezen doen dat bijvoorbeeld omdat ze niet weten op wie ze moeten stemmen of omdat geen van de partijen ze bevalt. Ook stemmen sommigen blanco uit protest.

Als er geen stemvakje wordt ingekleurd op het stembiljet en er niet op is geschreven of getekend, is het een blanco stem. Deze stem gaat niet naar een partij en heeft zo geen invloed op de zetelverdeling.

Drukte bij stembureaus op Utrecht Centraal

Op Utrecht Centraal is het volgens een woordvoerder van de NS druk met reizigers die voor hun werk willen stemmen. Voor de drie stembureaus op het station staan rijen, “maar het loopt goed door”. Al vanaf vanochtend om 06.45 uur, toen de stembureaus op het station opengingen, stonden kiezers in de rij.

In totaal zijn er op 50 NS-stations stembureaus ingericht. Bekijk de lijst hier. NS hoopt dat het daardoor voor reizigers makkelijk is om hun stem uit te brengen.

Voor de twijfelende kiezers: politieke partijen uitgelegd door NOS op 3

NOS op 3 maakte dit jaar opnieuw de Grote Partijen Explainer: één video met uitleg over de partijprogramma’s en lijsttrekkers van alle vijftien deelnemende partijen.

Hek van stembureau in Zaandam dicht, medewerker met sleutel onbereikbaar

Mensen die vanochtend in buurtcentrum De Zeskanter in Zaandam wilden stemmen, moesten daar nog even mee wachten. Zij waren weliswaar keurig op tijd bij het stemlokaal, maar de persoon met de sleutel van het toegangshek was dat niet.

Omdat diegene onbereikbaar was, werden mensen die wilden stemmen weer huiswaarts gestuurd.

“Wij zijn afhankelijk van vrijwilligers en een van hen heeft de sleutel”, zegt voorzitter van het stemlokaal Martin Jonker tegen NH. “Maar we hebben gebeld naar de gemeente en er komt iemand aan.” Naar verwachting gaat het stembureau binnen een uur alsnog open en dan is binnen een kwartier alles opgezet voor de verkiezingsdag.

Burgemeester Dalfsen haalt kiezers op met ‘Stemmentrekker’

Burgemeester Michael Sijbom van de gemeente Dalfsen rijdt vandaag met een ‘Stemmentrekker’ door de gemeente om inwoners uit op te halen om te gaan stemmen. Op deze manier wil de Overijsselse gemeente ervoor zorgen dat zo veel mogelijk mensen naar de stembus gaan.

De gemeente wil bovendien alle jongere kiezers aanmoedigen om te stemmen: alle kiesgerechtigden die voor het eerst naar de stembus mogen, hebben een persoonlijke uitnodiging ontvangen van de burgemeester.

Stembureaus in het hele land geopend

Om 07.30 uur zijn in het hele land de stembureaus geopend. Zo’n 13,5 miljoen kiesgerechtigde Nederlanders kunnen tot 21.00 uur vanavond hun stem uitbrengen voor de Tweede Kamerverkiezingen.

Op verschillende plekken gingen stembureaus al eerder open. Zo konden kiezers in Zwolle, Arnhem en Castricum om middernacht stemmen in een studentencafé, een museum en een ontmoetingsruimte. Ook op stations zijn er mobiele stembureaus eerder opengegaan.

Alle stemlokalen moeten toegankelijk zijn voor kiezers met lichamelijke beperkingen. Zo is er op stembureaus goede verlichting, moet er een loep zijn voor slechtzienden, zijn er parkeervoorzieningen voor mensen met een lichamelijke beperking en stemhokjes met een verlaagd werkblad. Ook zijn er vijftig “prikkelarme” stembureaus voor mensen met bijvoorbeeld autisme of angsten.

Een vroege vogel in Breda combineert het uitbrengen van zijn stem met zijn hobby hardlopen. “Ik doe iedere ochtend een looprondje en dacht: ik kan het maar meteen gedaan hebben”, zegt Ludo de Bie tegen Omroep Brabant. Op een nog rustig stembureau op station Breda rende hij naar het stemhokje.

‘In de ochtend grootste kans op droog stemmen’

De eerste stemmers in Zwolle en Arnhem

Winterswijk opent als eerste stembureau op het station

Wie in Winterswijk vroeg op pad moet, kan deze ochtend zijn stem uitbrengen op het station. Tussen 05.00 en 08.30 uur is hier een stembureau ingericht. Kiezers kunnen vandaag op tientallen treinstations terecht. Een overzicht is hier te vinden. Om 05.15 uur gaat het bureau in Aalten open, Zwijndrecht om 05.30 uur.

In de regel zijn stembureaus op verkiezingsdag open van 07.30 tot 21.00 uur, schrijft de Kiesraad. Bijzondere en mobiele stembureaus mogen daarvan afwijken, al is later sluiten dan 21.00 uur niet toegestaan. In Winterswijk is vandaag niet alleen op het station, maar ook op de brandweerkazerne een stembureau ingericht. Kiezers kunnen ook met de auto, fiets of lopend naar deze drive-in komen.

Eerste stembureaus (even) geopend

Op meerdere plekken in het land zijn rond middernacht stembureaus opengegaan. In Zwolle kunnen mensen tot 01.30 hun stem uitbrengen in studentencafé Het Vliegende Paard. Burgemeester Snijders gooide daar als een van de eersten zijn stemformulier in de bus. Hij stond samen met een aantal jongeren in de rij. Doel van het nachtelijk stemmen is om jonge kiezers te bereiken. “Dit is een mooi moment om jongeren hun stem te laten uitbrengen”, aldus Snijders.

Ook in Arnhem en Castricum kunnen kiezers het rode potlood al ter hand nemen. In Arnhem kan dat tot 02.00 uur in een tijdelijk stembureau in Museum Arnhem. Daar maakt burgemeester Marcouch zijn opwachting als dj. In Castricum kan tussen middernacht en 01.00 uur worden gestemd in de Tuin van Kapitein Rommel, een ontmoetingsplaats naast het station. Traditiegetrouw meldde D66-Kamerlid Paternotte zich daar al vroeg, voor middernacht wachtend op een klapstoel.

Inhoud, felle botsingen en oplopende spanning bij slotdebat aan vooravond verkiezingen

Inhoudelijke discussies, soms felle botsingen, waarschuwingen over en weer: vijftien partijleiders kruisten in het NOS-slotdebat nog één keer de degens. Met nog een paar uur te gaan voordat de stembureaus opengaan kregen partijleiders van de grote en kleine partijen in het debat nog één keer de kans om op televisie hun plannen voor het voetlicht te brengen.

Lees in onderstaand artikel over het verloop van het NOS Slotdebat:

En bekijk hier een samenvatting van het debat in beeld:

Welkom in een nieuw verkiezingsblog. Hier lees je al het nieuws rond de Tweede Kamerverkiezingen van vandaag. Het blog van gisteren teruglezen kan hier.