VS bouwde netwerk van militaire bases rond Iran, nu blijken die zelf doelwit

• David Poort

  correspondent Midden-Oosten

De Amerikaanse marine onderzoekt of haar belangrijkste marinebasis in het Midden-Oosten nog wel moet worden hersteld. De schade die Iran heeft aangericht aan het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein tijdens de eerste maanden van de oorlog, is zo groot dat marineschepen er niet meer kunnen aanmeren.

“They blew the hell out of Bahrein“, zei de Amerikaanse waarnemend minister van Marine Hung Cao vorige week opvallend openhartig over de Iraanse aanvallen op de Naval Support Activity Bahrein, de NSA.

De basis in hoofdstad Manama was tientallen jaren het zenuwcentrum van de Amerikaanse marine in het Midden-Oosten. Cao zei dat een speciale werkgroep nu onderzoekt wat er met de zwaar beschadigde basis moet gebeuren en of herstel nog zinvol is.

Maar de problemen voor de Amerikanen gaan veel verder dan de fysieke schade. Volgens Andreas Krieg, docent veiligheidsstudies aan King’s College London, heeft Iran vooral laten zien dat de grote Amerikaanse bases in de Golf niet langer de veilige plekken zijn die ze jarenlang waren.

“De echte strategische winst voor Teheran is dat bases die vroeger als relatief veilige achterhoede golden, nu moeten worden beschouwd als onderdeel van het strijdtoneel”, zegt Krieg tegen de NOS.

Iran hoeft volgens hem niet eens een complete basis te vernietigen. “Het hoeft alleen genoeg terugkerende verstoring te veroorzaken om het gebruik van die bases duurder, en politiek moeilijker te maken.” En daar is Iran goed in geslaagd.

Voor het eerst heeft ook het Pentagon zelf een beeld gegeven van de omvang van de schade. De inspecteur-generaal van het Amerikaanse ministerie van Defensie schreef in een gisteren verschenen rapport(opent in nieuw venster) dat Iran in de eerste maanden van de oorlog “honderden gebouwen en constructies” op Amerikaanse bases heeft verwoest.

Naast Bahrein zijn ook Amerikaanse bases in Qatar, Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Irak en Jordanië beschadigd. Ook gingen volgens het rapport tientallen militaire vliegtuigen verloren, waaronder mogelijk zelfs dertig MQ-9-drones.

De menselijke tol onder de Amerikanen was ook aanzienlijk. Sinds het begin van de oorlog op 28 februari kwamen achttien militairen om het leven, de meeste door vijandelijk vuur. Honderden militairen raakten gewond.

Het rapport legt ook de kwetsbaarheid van de Amerikaanse luchtverdediging bloot. Patriot en THAAD-raketten waarmee de bases worden beschermd zijn duur, beperkt beschikbaar en veel moeilijker te produceren dan de drones en raketten die Iran erop afvuurt. Het Pentagon erkent in het rapport dat het intensieve gebruik van de afweerrakketten “tot strategische tekorten” heeft geleid.

Dat stelt de Amerikanen voor een dilemma. Ze kunnen vliegtuigen en militairen op een kleiner aantal beveiligde bases concentreren, maar maken daarvan dan extra aantrekkelijke doelwitten. Of ze kunnen materieel verspreiden, maar dan moet ook de luchtverdediging en bijkomende logistiek over meer locaties worden verdeeld.

“De VS zullen waarschijnlijk beide doen”, zegt Krieg. “Een kleiner aantal zwaar beschermde bases behouden, terwijl belangrijke middelen en cruciale functies over een groter en flexibeler netwerk worden verspreid.”

Hoe zo’n toekomst eruit kan zien, is volgens Krieg al zichtbaar op Al Udeid in Qatar, de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis in het Midden-Oosten. Meerdere Iraanse raketten raakten daar het Combined Air Operations Center, van waaruit de VS ruim twintig jaar luchtoperaties in de regio aanstuurde.

Het commandocentrum raakte zo zwaar beschadigd dat het niet meer kon worden gebruikt. Uit voorzorg hadden de Amerikanen cruciale commandofuncties al naar de VS verplaatst.

“Al Udeid blijft enorm belangrijk, maar kan niet langer worden gezien als het onaantastbare brein van de Amerikaanse luchtmacht in de regio”, zegt Krieg. “Het wordt steeds meer één onderdeel van een verspreid netwerk, in plaats van het onmisbare centrum ervan.”

Volgens Krieg zal de Amerikaanse aanwezigheid in de regio blijvend veranderen als gevolg van de oorlog. Grote bases verdwijnen niet, maar meer commandofuncties en materieel zullen worden verspreid over kleinere locaties verder weg van Iran, mogelijk zelfs in Europa.

“Washington kan gebouwen repareren, radars, vervangen en hangars herbouwen”, zegt Krieg. “Veel moeilijker te herstellen is de aanname dat Amerikaanse troepen zich gemakkelijk en veilig dichtbij Iran kunnen concentreren.”

Volgens Krieg wordt de Amerikaanse militaire aanwezigheid daardoor “kleiner, meer verspreid en meer afhankelijk van regionale partners”. En die verandering, zegt hij, is waarschijnlijk blijvend.