NOS Nieuws•
In Amerikaanse media wordt al de vergelijking getrokken met de Iraanse gijzeling in 1979 van Amerikaans ambassadepersoneel, die uiteindelijk 444 dagen zou duren. Nu gaat het niet om tientallen Amerikanen maar om één: de co-piloot van het gevechtsvliegtuig dat gisteren werd neergehaald boven het zuidwesten van Iran.
Van een gijzeling is bovendien, voor zover bekend, nog geen sprake. Maar om dit scenario te voorkomen, zet de VS alles op alles om de Amerikaan te vinden; voor Washington zou het pijnlijk zijn als Iran erin slaagt een Amerikaanse vlieger gevangen te nemen. En dus is ook Iran er veel aan gelegen de Amerikaan te vinden; het zou een uitgelezen mogelijkheid bieden voor een propagandastunt.
Saillant is dat president Trump in de dagen voor het neerschieten van het toestel claimde dat Iran geen noemenswaardige luchtafweer meer had, en dat hun radarsystemen eveneens “honderd procent vernietigd” waren.
Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies en zelf oud-vlieger, tekent daarbij aan dat veel nog onduidelijk is. Bijvoorbeeld hoe het gevechtsvliegtuig is neergeschoten. “Het kan dat ze in de veronderstelling waren dat er luchtoverwicht was, dat ze laag zijn gaan vliegen, op zoek naar doelen. Dan kom je in het bereik van een andere type luchtafweer, luchtafweerkanonnen dan wel raketten die je vanaf de schouder kunt afvuren.”
Feit is dat de piloot van het gevechtsvliegtuig zijn schietstoel heeft gebruikt en dat de Amerikanen hem met veel moeite hebben weten te redden. Bij de reddingsmissie zou een Black Hawk-helikopter zijn beschoten en geraakt. Ook stortte rond dezelfde tijd een ander Amerikaans gevechtsvliegtuig, een A-10 Warthog, neer. Ook deze piloot gebruikte zijn schietstoel en werd gered.
De co-piloot van de F-15E, die de wapensystemen bediende, zou net als de piloot de schietstoel hebben gebruikt, volgens Amerikaanse functionarissen. Of er daarna nog contact is geweest, is niet bekend.
Concessies afdwingen
Hamidreza Azizi, Iran-expert verbonden aan het Duitse onderzoeksinstituut SWP, zegt tegen The New York Times dat Iran twee routes kan volgen als het de Amerikaan levend in handen krijgt. Een ervan is dat ze het stil houden en achter de schermen onderhandelingen voeren met Washington om concessies af te dwingen.
Azizi acht het waarschijnlijker dat ze er een grote show van maken en de vlieger voor de camera brengen. “Ze zullen de beelden als een overwinning willen uitbuiten en Trump willen vernederen.”
Ook Osinga wijst erop dat een Amerikaanse vlieger in Iraanse handen ideaal propagandamateriaal is. “Dat kan politiek en militair strategische repercussies krijgen.”
Oorlogsrecht
Osinga herinnert zich dat in 1991 in de Golfoorlog meerdere Amerikaanse en Britse vliegtuigen werden neergehaald. “Piloten werden gevangengenomen door Irak en voor de tv gezet. Ze moesten teksten opdreunen, in de hoop dat Washington de oorlog zou staken. Dat heeft geen effect gehad, maar dat is nu ook de angst in Washington – dat Iran de vlieger voor de camera zet en er propagandamateriaal van maakt.”
Anderen vrezen dat Iran de Amerikaanse vlieger zou kunnen martelen, zoals de islamitische terreurgroep IS deed met Jordaanse vliegers, zegt Osinga. Een ander scenario is precies omgekeerd, zegt de hoogleraar. “Misschien laten ze juist zien dat Iran zich houdt aan het oorlogsrecht en zullen ze de vlieger keurig behandelen.”
“Dat staat dan in schril contrast met de uitingen van minister Hegseth, die heeft gezegd dat de VS geen genade zal tonen, of woorden van dergelijke strekking. Voor veel analisten zijn die woorden een indicatie dat hij voorbij het oorlogsrecht wil gaan. Hij heeft ook gezegd dat ze zich niet aan stupid rules of engagement gaan houden. Als Iran zich daar wel aan houdt, kunnen ze dat gebruiken als contrast, dat zou voor het Witte Huis pijnlijk zijn.”
