Waarom meer welvaart in Marokko tot meer migratie leidt

• Samira Jadir

  correspondent Marokko

Bij de grensovergang tussen Marokko en de Spaanse exclave Ceuta is de sfeer nog altijd gespannen. Omdat er op sociale media verschillende oproepen rondgaan om opnieuw massaal de grens over te steken, zijn aan de Marokkaanse kant ordetroepen ingezet.

Over de oorzaken van de ongekende overtocht van migranten van vorige week wordt nog altijd druk gespeculeerd in de internationale politiek en media. Waar weinig twijfel over bestaat, is dat veel Marokkanen ontevreden zijn over hun bestaan en toekomstperspectief. Dit terwijl het Noord-Afrikaanse land in de afgelopen twintig jaar juist een flinke economische groei heeft doorgemaakt.

De snelle ontwikkeling van de Marokkaanse economie is vooral goed te zien aan de gloednieuwe infrastructuur in het land. De aanleg van nieuwe snelwegen heeft de reistijden naar de uithoeken van het land drastisch verkort. Ook is er sinds 2018 de hogesnelheidstrein Al Boraq, die het oude economische hart van Marokko, de steden Casablanca en Rabat, verbindt met de nieuwe motor van de Marokkaanse economie: Tanger.

De stad die uitkijkt op de Straat van Gibraltar en het Spaanse vasteland is flink uitgebreid in de afgelopen twintig jaar. Er is veel geïnvesteerd in het aantrekken van grote textielbedrijven en autofabrikanten uit zowel Europa als China. De relatief lage lonen in Marokko en de nabijheid van de containerhaven Tanger Med maken het voor bedrijven met name aantrekkelijk om de productie voor de Europese markt hier naartoe te brengen.

Uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds blijkt dat de Marokkaanse economie in twintig jaar tijd ongeveer 2,5 keer zo groot is geworden, maar de onvrede onder de Marokkaanse bevolking lijkt groter dan ooit.

Aan de rand van het bedrijventerrein Tanger Free Zone is de taxistandplaats afgeladen met mensen die wachten op vervoer naar hun werk. Zo ook de 32-jarige Youssef uit Tanger die al tien jaar werkt in een textielfabriek. “De lonen zijn veel te laag als je het vergelijkt met de kosten voor levensonderhoud. Met 4000 dirham (ongeveer 400 euro) in de maand kom je niet ver meer. Mijn huur alleen kost me al 2000 dirham, de rest van het salaris gaat op aan eten.”

Volgens Youssef is het ook een probleem dat er soms geen werk is. Als de productie van de fabriek wordt teruggeschroefd of stilgelegd, worden werknemers naar huis gestuurd en lopen ze salaris mis.

Dat economische vooruitgang leidt tot een sterkere behoefte om het land te verlaten, lijkt niet met elkaar te rijmen. Toch is dit volgens migratiedeskundige Hein de Haas een effect dat vaker optreedt bij landen die een snelle groei doormaken. “Dit noemen we de migratieparadox. Het is onder meer het succes van de alfabetisering en het onderwijs in Marokko. Als je eenmaal naar school bent gegaan ben je niet meer tevreden met een simpel baantje of werken op de boerderij. Dan heb je andere ambities.”

De Haas heeft in de afgelopen dertig jaar vooral onderzoek gedaan naar migratie vanuit Marokko. Volgens hem is het voorstelbaar dat de wil om te vertrekken, die bij veel Marokkanen leeft, in de toekomst weer zal afnemen.

“Marokko zit nu op een piekmoment, een ontwikkelingsniveau waarop je kunt verwachten dat de migratie heel hoog is. Mocht het in het komende decennium economisch heel goed gaan in Marokko, dan kan dat er in combinatie met een dalend geboortecijfer voor zorgen dat de Marokkaanse emigratie zal afnemen.”

Ook draagt de afname van de armoede in Marokko volgens de socioloog bij aan de toename van de emigratie. “Migreren is duur. Je ziet vaak dat in arme landen die wat rijker worden er meer mensen zijn die het financieel kunnen opbrengen om te migreren.”

Hoewel de groep Marokkanen die geld heeft om het land te verlaten is gegroeid, is dit vanwege de lage lonen en onzekere arbeidsomstandigheden vooral voor jonge Marokkanen niet weggelegd. Velen van hen zagen de instorting van de grensbewaking bij Ceuta daarom als een buitenkans om tegen een zo laag mogelijke prijs toch in Europa terecht te komen.

De 20-jarige Adnan was één van de pakweg 60.000 migranten die vorige week deze kans dachten te grijpen. Inmiddels is hij weer terug in Tetouan en heeft hij zijn werk als kapper weer opgepakt. “We kunnen hier eigenlijk alleen eten en drinken. Denken aan je toekomst heeft geen zin, we zitten hier vast in het heden. Toen ik en mijn vrienden hoorden dat de grens bij Ceuta open was, dachten we: laten we er gewoon naartoe gaan, op goed geluk.”