Werkgevers positief, vakbonden bezorgd
De werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland zijn blij met de plannen van D66 en CDA. “Dit ademt de positieve energie die Nederland nodig heeft en zij richten terecht hun blik op het toekomstig verdienvermogen van ons land.”
“De twee partijen nemen belemmeringen voor verduurzaming en investeringen voor bedrijven weg en hebben een visie voor de langere termijn waar ondernemers behoefte aan hebben”, zeggen de werkgevers. Ook vinden ze dat er “stappen worden gezet om Nederland van het stikstofslot te halen”.
De twee grootste vakbonden van Nederland, FNV en CNV, zijn juist bezorgd. “Er worden hervormingen aangekondigd in de sociale zekerheid, maar vaak zijn hervormingen een Haags eufemisme voor bezuinigingen en het aantasten van sociale rechten”, zegt de FNV. “Bij het woord ‘modernisering’ gaan er bij het CNV alarmbellen af”, zegt deze vakbond. “In de praktijk betekent dit vaak een versobering van werknemersrechten. Terwijl het ontslagrecht en de transitievergoeding in Nederland prima is.”
D66 en CDA zeggen dat het eenvoudiger moet worden om iemand aan te nemen door “een activerende WW, een modern ontslagrecht en een passende transitievergoeding”.
Bouwbedrijven positief over plannen
Bouwbedrijven zijn positief over de bouwplannen van D66 en CDA. De twee partijen willen onder meer de regels voor bouwen versimpelen, zodat het makkelijker wordt om 100.000 nieuwe woningen per jaar te realiseren. “De realiteit van de bouwplaats zien we vertaald worden naar Haagse besluitvorming”, zegt brancheorganisatie Bouwend Nederland.
“Het verkorten van beroepsprocedures is hard nodig, en we waarderen vooral de inzet op het terugdringen van lokale regeldruk, de beoogde investering in infrastructuur en de oplossingen voor het volle elektriciteitsnet.”
De bouwbedrijven zijn ook positief over de stikstofplannen van de twee partijen en verwachten dat die ertoe leiden dat de vergunningverlening voor woningbouw en infrastructuur zal verbeteren.
De twee partijen willen dat twee derde van de nieuwe woningen ‘betaalbaar’ wordt. De brancheorganisatie vraagt zich wel af of de overheid daar dan ook voldoende geld voor wil vrijmaken. “Het bouwen van voldoende betaalbare woningen vraagt namelijk voldoende publieke investeringen.”
Buma begint morgen met kleinere partijen, 9 gesprekken op één dag
Buma begint morgen met de tweede fase van zijn werk: hij gaat kijken wat de partijen van het tussenstuk vinden. Hij begint met de kleinere partijen: Volt, SGP, SP, 50Plus, ChristenUnie, Denk, Partij voor de Dieren, Forum voor Democratie en BBB.
JA21: stuk nauwkeurig bestuderen
JA21-leider Eerdmans gaat het stuk lezen om te kijken of er voor zijn partij goede plannen bij zitten. De belangrijkste onderwerpen van de partij zijn beperking van de migratie, veiligheid en het investeren in de Nederlandse economie. “Op basis van deze prioriteiten zullen wij het stuk de komende dagen nauwgezet bestuderen”, laat Eerdmans weten.
Jetten en Bontenbal willen snel aan slag maar met wie?
D66 en CDA hopen met het stuk in de hand snel verder te kunnen met het vormen van een nieuw kabinet. Het is volgens D66-leider Jetten nu ook aan andere partijleiders om niet alleen te laten zien wat ze niet willen.
Jetten en Bontenbal willen snel aan de slag: ‘andere partijen moeten niet alleen laten zien wat ze niet willen’.
Informateur Buma: ‘Ik ga ervan uit dat partijen verantwoordelijkheid voelen’
Informateur Buma (CDA) hoopt dat andere partijen genoeg inhoudelijke aanknopingspunten zien in het stuk van D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal om verder te praten. “Dat is de filosofie van deze ronde geweest”, zegt Buma.
De komende dagen gaat Buma een voor een met fractievoorzitters van andere partijen om tafel, om te kijken in hoeverre zij de plannen kunnen steunen. Zij kunnen bij hem aangeven of ze in een eventuele coalitie zouden willen, of anders steun kunnen geven aan een komend kabinet. Hij hoopt vooral dat partijen willen samenwerken. “Ik ga ervan uit dat partijen die verantwoordelijkheid voelen”, zegt Buma daarover.
De informateur laat verder weten dat hij tijdens de onderhandelingen “scherp” heeft gelet op uitvoerbaarheid. “Ik heb te lang gezien dat er veel wordt gezegd, maar dat het in de praktijk vastloopt.”
CDA en D66 geven geen voorkeur ‘over links of over rechts’
Na afloop van de persbijeenkomst krijgen de twee partijleiders nog vragen of ze met dit stuk nu vooral GroenLinks-PvdA (“over links”) of vooral de VVD (“over rechts”) willen aansporen om in een kabinet te zitten. Jetten wil vooral “snel een stabiel” kabinet.
Het is aan informateur Buma om de komende dagen de interesse van andere partijen te peilen. “Ik ga niet op zijn stoel zitten”, aldus Bontenbal.
CDA: we slaan een brug om uit loopgraven te komen
CDA-leider Bontenbal zegt dat het geschreven stuk geen regeerakkoord is. “Hoewel we vrij gedetailleerd zijn, is het document daarmee niet af.” Hij zegt dat het stuk een “handreiking” is.
“We slaan de brug naar elkaar om uit de loopgraven te komen en Nederland vooruit te helpen.”
D66-leider Jetten: dit is geen eindpunt, maar een begin van de formatie
D66-leider Jetten benadrukt dat hij samen met het CDA heeft laten zien dat ze overeenkomsten hebben gevonden op belangrijke thema’s. “We willen laten zien dat doorbraken wel degelijk mogelijk zijn als we samenwerken en moeilijke keuzes durven te maken”, aldus Jetten.
Hij zegt dat het tussenverslag “nadrukkelijk” geen eindpunt is. “Maar een begin.” Andere politieke partijen moeten het zien als een “brede uitnodiging”. “We hopen dat andere partijen ook geloven dat Nederland vooruit kan.”
Buma: stuk is een uitnodiging
Informateur Buma benadrukt dat D66 en het CDA moeilijke keuzes niet uit de weg zijn gegaan. Maar bepaalde onderwerpen, zoals onderwijs, zijn niet behandeld. Ook is er geen uitgebreid financieel kader uitgewerkt. “Het stuk is een uitnodiging” aan andere partijen, aldus Buma. Hij gaat de komende dagen afzonderlijke gesprekken voeren met leiders van andere partijen.
Plannen D66 en CDA openbaar
D66 en CDA willen de spreidingswet behouden, de hypotheekrenteaftrek geleidelijk afbouwen en strengere asielmaatregelen invoeren. Dat staat in de plannen waar de twee partijen de afgelopen weken aan hebben gewerkt. De komende tijd moet duidelijk worden welke andere partijen zich kunnen vinden in het document, of delen ervan.
Live meekijken vanaf 16.55 uur: presentatie formatieplannen D66 en CDA
Informateur Buma presenteert om 17.00 uur een zogenoemd ’tussenverslag’. Dat zijn de plannen over vijf grote onderwerpen waar D66 en het CDA het over eens zijn. Het is een “positieve agenda” voor Nederland over vijf thema’s: migratie, wonen, veiligheid/defensie, stikstof en de economie/het investeringsklimaat voor bedrijven. Buma heeft hier met D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal ruim twee weken aan gewerkt en het is nu de bedoeling om te kijken wat andere partijen hiervan vinden.
Op de persbijeenkomst geven Buma, Jetten en Bontenbal een korte toelichting. Ook zal duidelijk worden wat er daarna gaat gebeuren.
De bijeenkomst is hier live te volgen vanaf 16.55 uur.
Jetten: grote knopen doorgehakt, ‘kunnen vanmiddag verrassen’
D66-leider Jetten denkt dat CDA en D66 samen “echt wel grote knopen hebben doorgehakt” en de partijen vanmiddag “kunnen verrassen met de richtingen en keuzes” die zijn gemaakt op de vijf hoofdthema’s. Op de vraag of een meerderheidskabinet nog steeds mogelijk is, zegt Jetten dat dat in Nederland de traditie is, maar dat vraagt ook meer dan “alleen CDA en D66”.
Ook CDA-leider Bontenbal is tevreden. Hij vindt dat hij met Jetten een “vrij gedetailleerd” stuk heeft opgesteld. Volgens hem zitten er “uitnodigingen in aan alle partijen”, maar zal geen enkele partij compleet tevreden zijn. “Als iedereen het met alles eens is, hebben wij ons werk niet goed gedaan”, vindt hij.
Vervolgstap bepalen
Wat betreft Bontenbal en Jetten is het nu aan informateur Buma om met andere partijen om tafel te gaan zitten. Die zal met alle partijen het document van D66 en CDA bespreken en vervolgens beslissen wat de vervolgstap wordt.
Jetten wijst erop dat “we open dat proces in moeten”. Volgens Jetten is het een positieve agenda in die zin dat er knopen worden doorgehakt en niet alleen naar verschillen is gekeken, maar ook vooral naar waar partijen elkaar kunnen vinden. Daar horen gezien de internationale veiligheidssituatie en de vergrijzing en stijgende zorgkosten ook moeilijke financiële besluiten bij, erkende Jetten.
Los van de vraag wie er in een coalitie komen is voor zulke moeilijke besluiten sowieso brede politieke steun nodig, benadrukte Jetten.
Fracties D66 en CDA beoordelen stuk van Jetten en Bontenbal
De fracties van D66 en CDA bespreken vanmorgen intern het stuk dat de partijleiders Jetten en Bontenbal hebben geschreven. Beide fracties hebben het al gelezen. “Ik ben heel tevreden, er ligt een positieve agenda”, zei D66-Kamerlid Wieke Paulusma voor ze naar binnen ging.
Andere Kamerleden wilden nog niet vooruitlopen op hun oordeel. Maar “als het goed is wordt het niet meer spannend” of de fractie akkoord gaat, aldus D66-leider Jetten. Hij zegt dat hij met Bontenbal heeft geprobeerd om een aantal “hete aardappels” niet langer vooruit te schuiven. Het gaat dan bijvoorbeeld om de aanpak van stikstof.
Ook Bontenbal gaat ervan uit dat zijn CDA-fractie akkoord gaat met het stuk. “Het is niet zo dat die nu opeens geconfronteerd wordt met waar we mee bezig zijn. Het is niet heel spannend met de fractie, wel met de presentatie vanmiddag. Iedereen die een werkstuk maakt, wil dat het goed ontvangen wordt.”
Het idee is dat informateur Buma aan het einde van de middag een “tussenverslag” presenteert. Daar kunnen andere fracties dan op reageren.
Nieuwe kabinet is er nog niet, er komen ‘lastige gesprekken’ aan
Er staat niet meteen een nieuw kabinet op het bordes, nu D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal een gezamenlijk stuk klaar hebben. Het kan nog moeilijk worden als er andere partijen gaan meepraten, zegt politiek verslaggever Ewoud Kieviet in het NOS Radio 1 Journaal. “Stel dat ze het met GroenLinks-PvdA eens worden over de aanpak van de stikstofcrisis, maar D66 en CDA zouden die willen betalen door bezuinigingen op de zorg. Dan zal de partij van Jesse Klaver daar problemen mee hebben. En JA21 heeft misschien problemen met de klimaatmaatregelen of met het aangaan van Europese schulden.”
Dus “die lastige gesprekken zitten er nog aan te komen”. Ook omdat er over onderwerpen als onderwijs, zorg en sociale zekerheid nog geen afspraken zijn gemaakt. De vraag is nu, zegt Kieviet: welke partijen zijn enthousiast over het stuk dat vanmiddag wordt gepresenteerd en is er nog kans op een meerderheidskabinet? “Of wordt het toch steeds waarschijnlijker dat we gaan afkoersen op een minderheidskabinet met bijvoorbeeld D66, CDA en de VVD? Die variant hoor je veel rondzingen in Den Haag.”
Buma heeft nog een week. Uiterlijk op dinsdag 9 december moet hij met een advies komen over hoe het verder moet met de formatie.
Spannende dag: Buma komt vanmiddag met tussenverslag
Het wordt vandaag een spannende dag in de formatie. Vanmorgen komen de fracties van D66 en CDA, los van elkaar, bijeen om te bespreken welke plannen de onderhandelaars van hun partijen in hun “positieve agenda” hebben opgenomen. Daarna spreken Jetten (D66) en Bontenbal (CDA) en hun secondanten nog één keer met de informateur, om de puntjes op de i te zetten. Later op de middag zal Buma dan een “tussenverslag” presenteren.
Het eindverslag van Buma komt pas volgende week. De deadline is op 9 december. Het tussenverslag is volgens CDA-leider Bontenbal “een oprechte, open uitnodiging aan andere partijen om mee te praten.” Waarschijnlijk zullen alle andere fracties in de Tweede Kamer deze week nog een keer bij Buma langsgaan.
En de vraag die op tafel ligt is: welke partijen willen, op basis van het stuk dat er nu ligt, met D66 en CDA in een coalitie stappen? Want er liggen nog obstakels op de weg: de VVD wil niet met GroenLinks-PvdA, D66 heeft geen voorkeur voor regeren met JA21.
D66 en CDA hebben de afgelopen twee weken over vijf thema’s gesproken: stikstof, migratie, wonen, economie en defensie en naar verluidt is het stuk dat ze hebben gemaakt vrij gedetailleerd. Er zouden ook al maatregelen en hervormingen in staan en er zit een financieel kader bij, waarin dingen staan waarop bezuinigd moet worden.
Maar het stuk is niet in beton gegoten, er kan nog aan gesleuteld worden. “Het is een oprechte, open uitnodiging aan andere partijen om mee te gaan praten” in een volgende ronde, zei Bontenbal gisteravond. “Wij snappen ook dat partijen niet gaan tekenen bij het kruisje.”
Na afloop van de besprekingen in het Johan de Witthuis zegt informateur Buma dat hij morgen de resultaten denkt te kunnen presenteren van de onderhandelingen tussen D66 en CDA. Hij spreekt zelf van een “tussenverslag”, want daarna moet er ook nog bepaald worden met welke andere partijen er verder wordt onderhandeld.
Morgenmiddag ontvangt hij Jetten en Bontenbal nog een keer, “voor de puntjes op de i”.
D66-leider Jetten hoopt “andere partijen te kunnen enthousiasmeren” voor de plannen van zijn partij en het CDA. Bontenbal noemt het akkoord “een oprechte, open uitnodiging” aan andere partijen. Over de inhoud laten ze verder niets los.
D66 en CDA hebben bij lange na geen meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer en zoeken daarom steun bij andere partijen.
Buma: ‘Het gaat snel, we zijn al heel ver’
Volgens de informateur is het vandaag “heel voorspoedig” gegaan bij de besprekingen. Hij verwacht op korte termijn, misschien morgen al, een onderhandelingsresultaat van D66 en CDA te kunnen presenteren. “The devil is in the detail, maar we zijn heel ver.”
Buma is er vrijwel zeker van dat er nog deze week gesproken gaat worden met fractievoorzitters van andere partijen. Om tot een meerderheid te komen, moeten Jetten en Bontenbal ook nog tot overeenstemming komen met andere fracties.
“De beide heren zijn er ontzettend van doordrongen dat ze met die andere gesprekspartners net zo’n goede relatie moeten opbouwen als ze onderling hebben”, aldus de informateur.
Vanavond praat hij met D66 en CDA verder, op een locatie buiten het Kamergebouw.
D66 en CDA gaan nog een paar dagen onderhandelen en schrijven
Het kan nog “echt wel een paar dagen duren” voordat het document van D66 en CDA af is. Dat zei CDA-leider Bontenbal voor aanvang van deze formatiedag. “Het aantal geel gearceerde stukken wordt steeds kleiner”, zei hij over de passages waar nog over wordt getwist. Als het stuk af is, dan kan er worden gesproken met andere partijen, aldus Bontenbal.
D66-leider Jetten zegt vandaag een lange schrijfdag te verwachten. Maar hij hoopt aan het eind van deze dag “zicht te hebben” op wanneer het stuk af is. “En dan staan we te popelen om daarna gesprekken met andere partijen te starten.”
Informateur Buma spreekt weer met Jetten en Bontenbal
Informateur Buma spreekt vandaag weer met D66-leider Jetten en CDA-leider Bontenbal. Er staan zowel overdag gesprekken gepland als in de avond. Ook zal Buma nog experts ontmoeten.
Naar verwachting zal de informateur later in de week gesprekken gaan voeren met fractievoorzitters van andere partijen.
De twee partijen hebben nog ruim een week om samen een document op te stellen dat kan dienen als basis voor de rest van de kabinetsformatie. Op 9 december moet het af zijn, wat volgens de partijen zeker gaat lukken.
Informateur Buma heeft op de laatste werkdag van zijn tweede formatieweek, afgelopen vrijdag voor enige reuring gezorgd. Bij het naar huis gaan zei hij tegen wachtende journalisten dat de optie van een kabinet van D66, CDA, VVD en GroenLinks-PvdA “is afgevallen”. Want, zo voegde hij eraan toe, verwijzend naar de VVD: “Die blokkade blijft en die is er”.
Het was een stellige en opvallende opmerking en het zou een definitieve streep zetten door de voorkeur van D66-leider Jetten. Een paar uur later kwam Buma echter terug op zijn woorden en zei hij dat de opmerking slechts was gebaseerd op het verslag van verkenner Koolmees.
Lees hier wat er nog meer gebeurde vorige week:
