WK eindigt morgen onder grauwe hemel, symbool voor zwarte rand aan voetbalfeest

• Sjoerd den Daas

  correspondent Verenigde Staten

Een dag voor de finale van het WK-voetbal is New York bedekt onder een dikke laag smog, afkomstig van Canadese natuurbranden, die grote delen van het noordoosten van de Verenigde Staten grauw kleuren. Een symbolisch slot van een WK dat een feest werd met geweldig voetbal in prachtige volle stadions, maar ook in het teken stond van extreem weer, mensenrechtenschendingen en politieke inmenging.

FIFA-criticus Jules Boykoff hoeft niet lang na te denken over de vraag wat er voor hem het meest uitsprong, buiten de sport: “Het terugdraaien van die rode kaart, na politieke druk van president Donald Trump. “Ik denk dat dat de geschiedenis ingaat als een van de grootste controverses uit de WK-historie.”

Even dreigde de finale gevaar te lopen door de rook, maar buien en onweer lijken de smog te verdrijven:

Met één telefoontje naar FIFA-baas Infantino wist de president de automatische schorsing van de Amerikaanse sterspeler Balogun terug te draaien. “Dat moet je echt zien als een boodschap aan een binnenlands publiek: dat hij een sterke leider is, die internationale organisaties in het gareel kan houden. Hij kan FIFA naar zijn hand zetten.”

Sportswashing, noemt de politicoloog het: sport gebruiken voor politiek gewin. Boykoff: “Trump doet dat meer dan welke moderne Amerikaanse president ook.” Niet los te zien van de komende parlementsverkiezingen, denkt hij. “Zijn achterban is niet tevreden over zijn oorlog met Iran, er is teleurstelling over de Epstein-files. Hij wil laten zien dat hij nog steeds de touwtjes in handen heeft.”

Een Somalische scheidsrechter die er niet in kwam, spelers die werden vastgehouden aan de grens, fans die geen visum kregen: de lijst van afwezigen was lang. “Dit is een WK op een plek waar de wereld niet welkom is”, zegt Minky Worden van Human Rights Watch (HRW). “Terwijl het Haïtiaanse elftal op het WK speelde, verloren honderdduizenden Haïtianen in de VS hun tijdelijke verblijfsstatus.”

“Je kunt dit WK niet beoordelen zonder te kijken naar wie er niet zijn”, zegt ook Lily Dong Li Rosengard van LHBTI-rechtenorganisatie ILGA World. “De lhbti-gemeenschap ontbreekt nadrukkelijk, omdat veel mensen zich niet veilig voelen om naar de VS te komen.”

Een visum is een privilege, geen recht”, zegt Andrew Giuliani, Trumps ‘WK-chef’. Op een persconferentie probeert hij de kritiek te pareren. “We hebben bewezen dat je niet hoeft te kiezen tussen het verwelkomen van miljoenen internationale bezoekers en het veilig houden van burgers én bezoekers”, zegt Giuliani. “Amerikanen werden verliefd op het WK en de wereld werd opnieuw verliefd op Amerika.”

Vooraf werd gevreesd voor ICE-operaties tijdens het WK. Rond de stadions bleven arrestaties voor zover bekend uit. Maar volgens Daniel Noroña van Amnesty International werd het WK daarmee afleiding voor wat zich buiten de velden afspeelde. “Want deportaties, arrestaties en het onrechtvaardige en wrede immigratiebeleid gingen gewoon door.”

Een paar kilometer van het stadion waar de finale wordt gespeeld, zijn al maandenlang protesten bij een detentiecentrum van immigratiedienst ICE. Er zijn zorgen over voedseltekorten en toegang tot medicatie. Ook hebben gedetineerden nauwelijks toegang tot een eerlijke rechtsgang, zegt Noroña.

Volgens HRW stierven in Trumps tweede termijn tot nu toe 55 mensen in ICE-detentiecentra. Ook op straat vielen dodelijke slachtoffers. “Alleen al de afgelopen week werden twee vaders door ICE neergeschoten terwijl ze onderweg waren naar hun werk”, zegt Worden.

Fans van Argentinië en Spanje denken er het hunne van. “Die rode kaart… als ónze president belt, zou Infantino niet opnemen”, zegt een Argentijnse fan.

“Hij is een klootzak, of mag ik dat niet zeggen?” zegt een Spaanse supporter. “Ik vind dat het geen factor zou moeten zijn”, zegt een andere Spanje-fan over alles wat zich dit WK buiten de velden afspeelde. “We zouden gewoon moeten genieten van onze finale, en gaan voor onze tweede ster.”