Woonwagenbewoners zoeken invloed in gemeenteraad: ‘Niet over ons, maar met ons’

• Lot Buis

  redacteur Binnenland

Het tekort aan standplaatsen voor woonwagens loopt al jaren op. Na jarenlange wachtlijsten, rechtszaken en niet nagekomen politieke beloften kiezen woonwagenbewoners nu voor een andere strategie: zelf plaatsnemen in de gemeenteraad.

Een voorbeeld is Maastrichter Willem Schneider. De 41-jarige dakdekker staat op de CDA-lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Schneider woont al jaren op de Vinkenslag, officieel woonwagenplaats De Karosseer. Hij maakt zich hard voor uitbreiding van het aantal standplaatsen in Maastricht.

“Ik hoop een vinger in de pap te krijgen, om dit vanuit de gemeenteraad echt op te lossen”, legt hij uit. “Niet over ons praten, maar met ons.” Schneider staat op nummer negen van de lijst en hoopt met voorkeursstemmen in de gemeenteraad te komen. Het CDA heeft nu vier raadsleden.

Hij is niet de enige uit de woonwagengemeenschap die de stap naar de politiek zet. In onder meer Amersfoort, Haarlem, Helmond, Hoogeveen en Leeuwarden staan kandidaten op de lijst met een woonwagenachtergrond. Allemaal streven ze naar erkenning van hun cultuur en uitbreiding van standplaatsen.

De meest recente cijfers laten zien dat gemeenten nauwelijks nieuwe standplaatsen voor woonwagens hebben gerealiseerd. Tussen 2020 en 2022 kwamen er in Nederland 49 plaatsen bij.

“De behoefte stijgt, terwijl het perspectief wordt uitgesteld”, zegt Dominic Teodorescu, universitair docent politieke en economische geografie aan de Universiteit van Amsterdam. “Sinds 2018 zijn er nog geen honderd nieuwe standplaatsen bijgebouwd. De algemene woningvoorraad is wel toegenomen.”

Het tekort aan woonwagenlocaties is een groot probleem binnen de gemeenschap. “Het samenleven in familieverband hoort bij onze cultuur”, zegt voorzitter Sabina Achterbergh van de vereniging Sinti, Roma en Woonwagenbewoners Nederland. “Onze grootste wens is om genoeg ruimte te krijgen om onze cultuur te uiten.”

Die cultuur komt door de structurele tekorten steeds verder in het nauw. Sinds 1999 is het aan gemeenten om woonwagenbeleid te maken. Veel gemeenten pasten daarna een zogeheten ‘uitsterfbeleid’ toe: als een woonwagenbewoner overleed, verdween ook zijn of haar standplaats.

In 2014 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat overheden verplicht zijn om de cultuur en levensstijl van woonwagenbewoners te faciliteren. Ook het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens veroordeelde het uitsterfbeleid en stelde dat gemeenten woonwagenbewoners discrimineerden.

Ook in 2014 werd de woonwagencultuur erkend als cultureel erfgoed. “Maar tegelijkertijd liet de overheid ook toe dat die cultuur verdween”, legt Teodorescu uit. “Dat veranderde in 2018, omdat er steeds meer druk kwam vanuit de nationale ombudsman, Europese organisaties en omdat een nieuwe generatie woonwagenbewoners politiek geëngageerd werd.”

Door die druk kwam er in 2018 nieuw beleid. Teodorescu: “Ook die beloftes zijn nog niet ingelost. Het uitsterfbeleid gaat weliswaar niet meer op een harde manier verder, maar het is nu een uitstelbeleid geworden.”

Dat ervaart de gemeenschap ook, zegt Achterbergh. “Wij voelen dat wij stilstaan. Ik ken iemand die van zijn 18e tot zijn 50ste moest wachten op een plaats. Die kreeg hij pas toen een ouder overleed. En wat ons betreft, is dat uitsterfbeleid 2.0.”

Wat betekent dat concreet voor de gemeenschap? “Veel mensen blijven tot late leeftijd thuis wonen. Kinderen en kleinkinderen wonen bij grootouders in de wagen of in schuurtjes”, vertelt Achterbergh. Een enkeling doet wat ze een ‘noodgreep’ noemt en wijkt uit naar stenen huizen. “En dan is onze cultuur weer schade toegebracht.”

“Ik zie absoluut een ontwikkeling dat zij nu de politiek opzoeken”, zegt Teodorescu. Vanuit de belangenvereniging probeert Achterbergh woonwagenbewoners aan te sporen om mee te doen. “Het is niet gezegd dat ze zetels winnen, maar het zegt wel wat. Ze hebben de hoop dat ze nu echt iets kunnen veranderen.”

De Maastrichtse kandidaat Schneider heeft die hoop inderdaad. “Ik denk dat je het lokaal moet aanpakken. Daar ligt de sleutel voor oplossingen.”

De gemeente Maastricht laat weten dat de realisatie van standplaatsen voor woonwagenbewoners veel tijd in beslag neemt. Op dit moment wordt gewerkt aan de uitbreiding van drie locaties. Ook is er grond aangekocht voor een nieuwe locatie. Het voorstel daarvoor wordt de komende maanden aan de gemeenteraad voorgelegd.