Xi naar Noord-Korea: China wil controle in achtertuin verzekeren

• Gabi Verberg

  correspondent Oost-Azië

Na de presidenten Trump en Poetin is het morgen de beurt aan de Noord-Koreaanse dictator Kim Jung-un om Xi Jinping de hand te schudden. Voor het eerst in zeven jaar tijd reist de Chinese leider naar Noord-Korea. Vooral de timing van het bezoek is veelzeggend.

Xi’s vorige bezoek aan Noord-Korea vond plaats kort na de mislukte top tussen Trump en Kim in 2019. Die Chinese toenadering werd gezien als een poging van Peking om opnieuw grip te krijgen op het Noord-Koreadossier, nadat Trump rechtstreeks met Kim was gaan onderhandelen. Met alle wereldwijde spanningen lijkt China nu nogmaals te willen benadrukken dat wie iets van Noord-Korea wil, langs Peking moet.

Er is in de afgelopen zeven jaar veel veranderd. Tijdens de coronapandemie sloot Noord-Korea voor lange tijd de grenzen en stortte de buitenlandse handel in. Het land maakte een comeback op het internationale toneel met de uitbreiding van het bondgenootschap tussen Pyongyang en Moskou.

Wat begon als politieke toenadering, groeide snel uit tot een bredere samenwerking tussen Rusland en Noord-Korea op zowel militair als economisch gebied. Noord-Korea levert Rusland wapens en mankracht voor de oorlog tegen Oekraïne, terwijl Rusland op zijn beurt economische steun, voedsel en technologische samenwerking biedt. En die samenwerking lijkt zich alleen maar verder uit te breiden.

Toch betekent de Russische opmars volgens Oost-Azië-expert Seong-Hyon Lee, verbonden aan Harvard universiteit, niet dat China zijn invloed op Noord-Korea verliest. “De huidige Chinees-Noord-Koreaanse relaties zijn sterker dan veel mensen denken,” stelt hij. “China blijft verreweg Noord-Korea’s belangrijkste economische levensader, vooral voor voedsel, brandstof en industriële goederen”, aldus Lee.

Toch zijn er wel degelijk spanningen tussen de drie landen. Tijdens de recente ontmoeting tussen Xi en Poetin in Peking bespraken zij expliciet de trilaterale samenwerking met Noord-Korea, rond de Tumenrivier, op het punt waar de drie landen samenkomen.

China koestert al decennia de ambitie om z’n invloed over dit deel van de rivier uit te breiden en zo de toegang tot de Japanse Zee te verzekeren. Maar Noord-Korea en Rusland gooiden dit jaar roet in het eten door daar een tweede brug te bouwen. Sommige experts zien dat als een manier om China’s invloed in het gebied te beperken en als bewijs dat Noord-Korea de relatie met Rusland boven die van China stelt.

Ook al is Pyongyang sterk afhankelijk van China, Xi kan niet al te hoog van de toren blazen. De noorderbuur blijft een belangrijke bondgenoot in de bredere machtsstrijd met de Verenigde Staten in Azië. Volgens Lee maakt China zich zorgen over de steeds hechtere militaire samenwerking tussen de VS, Japan en Zuid-Korea, die volgens hem wordt aangejaagd door de groeiende samenwerking tussen Rusland en Noord-Korea.

“Vanuit het perspectief van Peking dreigt dit precies het soort gemilitariseerde regionale blok te creëren dat China al lange tijd probeert te vermijden”, aldus Lee. Ook om die reden probeert China zijn Noord-Koreabeleid voorzichtig te herijken.

Ondertussen groeit Noord-Korea’s kernwapenprogramma verder door, deels bekostigd door de handel met China en Rusland. De Noord-Koreaanse leider riep deze week nog op tot een “exponentiële uitbreiding” van het nucleaire arsenaal. Volgens het veiligheidsonderzoeksinstituut SIPRI beschikt het land inmiddels over 50 kernkoppen.

Officieel zegt Peking voorstander te zijn van nucleaire ontwapening van het Koreaanse schiereiland. Noord-Korea staat onder zware sancties van de VN-Veiligheidsraad vanwege het kernwapenprogramma. Ook China stemde in 2017 nog voor die sancties, maar in de praktijk veroordeelt China de nucleaire ontwikkeling van Noord-Korea nauwelijks. In plaats daarvan willen Rusland en China “Noord-Korea beschermen tegen buitenlandse druk”, aldus een verklaring die het Kremlin uitgaf na het bezoek van Poetin aan China.

Daarbij komt nog een andere zorg, stelt Lee: “Donald Trump heeft meermaals laten blijken opnieuw direct met Kim te willen onderhandelen. China wil voorkomen dat diplomatie tussen Washington en Pyongyang net als in 2019 volledig buiten Peking om verloopt.”

Het bezoek van Xi aan Kim lijkt daarmee minder op een klassiek bilateraal staatsbezoek en meer een signaal van de nieuwe machtsverhoudingen in Azië. China wil duidelijk maken dat het, ondanks de groeiende rol van Rusland en de terugkeer van Trump op het wereldtoneel, nog altijd de centrale speler blijft in Oost-Azië.