Raad van Kerken waarschuwt voor radicaal-rechts: ‘Bedreigt democratie en geloof’

• Sharyfah Bhageloe

  redacteur Binnenland

De Raad van Kerken spreekt zich in een rapport uit tegen radicaal-rechts gedachtegoed. Volgens het samenwerkingsverband van negentien kerkengenootschappen vormt deze ideologie “een bedreiging voor democratie en rechtsstaat, voor minderheidsgroepen en voor zwakkeren in de samenleving”, en is het daarmee ook “een bedreiging voor het christelijk geloof”.

Het rapport werd afgelopen donderdag gepubliceerd en is bedoeld om kerken handvatten te geven. De Raad wil maatschappelijke ontwikkelingen duiden en tegelijkertijd hulp bieden aan kerkleiders en leden over hoe ze in gesprek kunnen gaan met mensen die gevoelig zijn voor radicaal-rechts.

Tegelijkertijd benadrukt de Raad dat het niet de bedoeling is om mensen weg te zetten. Algemeen secretaris Coen Wessel zegt dat het rapport juist moet helpen om het gesprek te voeren.

“Radicaal-rechts gedachtegoed groeit, ook binnen kerken. Kerkleiders weten soms niet goed hoe ze daarmee om moeten gaan”, zegt hij. “Daarom bieden we een handreiking.”

Volgens Wessel gaat het om uiteenlopende uitingen, zoals racistische en antisemitische uitspraken of verheerlijking van geweld. Als voorbeelden noemt hij een aanslag op een moskee of het protest september vorig jaar op het Malieveld georganiseerd door ‘Els Rechts’.

“Er zijn mensen die flarden van dit gedachtegoed oppikken en hier gevoelig voor zijn. Met hen willen we in gesprek, op een zorgvuldige manier.”

Wessel benadrukt dat het christendom voor alle mensen is. Ideeën die groepen uitsluiten of mensen ongelijk behandelen, passen daar niet bij.

Volgens religiewetenschapper Fleur Freeke komt het adviesrapport op een moment waarop radicaal-rechts terrein wint, ook binnen de kerken. “De druk op kerken om zich uit te spreken is de afgelopen jaren sterk toegenomen”, zegt Freeke. Ze doet promotieonderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam naar radicaal- en extreem-rechts onder christenen in Nederland.

“We zien dat het christendom in politieke retoriek steeds vaker wordt misbruikt.” Freeke wijst op voorbeelden uit binnen- en buitenland. “In de Verenigde Staten werd Donald Trump laatst met behulp van AI afgebeeld als Jezus.” Trump deelde deze afbeelding via social media.

“In Europa zie je dat termen als ‘joods-christelijke cultuur’ worden ingezet, vaak in combinatie met negatieve beelden over moslims.” Volgens haar staat dat haaks op de kern van het christelijk geloof. “Daarin is ieder mens geschapen naar het beeld van God en dus gelijkwaardig.”

Predikant Ary Braakman uit Twello noemt het rapport een noodzakelijke stap. “Het is goed dat kerken zich uitspreken. Het maatschappelijk debat is steeds meer gepolariseerd. Je bent al snel voor of tegen, en er wordt minder geluisterd.”

Volgens hem sluit de boodschap van het rapport aan bij de kern van het evangelie. “Barmhartigheid en naastenliefde vragen hierom. Het is logisch dat de kerk dit statement afgeeft.”

Eerder dit jaar spraken kerkvertegenwoordigers zich uit tegen strengere asielwetgeving. In 2024 ondertekenden meer dan achthonderd christelijke leiders een verklaring dat ‘Evangelie en extreem-rechts niet samengaan’. Toen sloot de Raad van Kerken zich daar nog niet bij aan. Met het nieuwe rapport kiest het samenwerkingsverband nu duidelijker positie.

Onderzoeker Freeke vindt dat een krachtig signaal. “De Raad van Kerken neemt, ondanks politieke verschillen binnen kerken, een gezamenlijk standpunt in. Daarnaast wordt de ideologie bekritiseerd in plaats van de mensen.”

Dat maakt het mogelijk om het debat te voeren zonder mensen direct uit te sluiten, vervolgt ze. “En dat is een goede tegenbeweging richting radicaal-rechts.”