Oorlog raakt Iraniërs hard in de portemonnee: ‘Prijzen stijgen binnen een dag’

• Daisy Mohr

  correspondent Midden-Oosten

Ruim twee maanden nadat de VS en Israël de aanval openden op Iran, is het effect van de oorlog en de blokkade van de Straat van Hormuz goed voelbaar in de portemonnee van gewone Iraniërs. Zij vertellen stuk voor stuk aan de NOS dat de prijzen van basisproducten in een razend tempo stijgen.

“De voedselprijzen gaan het allersnelst”, zegt een boer uit Saveh, dik 100 kilometer buiten Teheran. “Mensen zien het elke keer als ze boodschappen doen. Kip, vlees, olie, rijst: het is krankzinnig. De prijzen stijgen binnen een dag. Mobiele telefoons en elektrische apparaten zijn ook erg duur geworden. Mensen staan in overlevingsstand.”

Dit alles komt boven op een economie die voor deze oorlog ook al ongekend slecht draaide. Internationale sancties, corruptie en mismanagement hebben al jarenlang de nodige gevolgen voor de economie van Iran. Er wordt gesproken over inflatiecijfers tussen de 50 en 70 procent en dagelijkse verliezen die oplopen tot honderden miljoenen dollars. Salarissen worden niet uitbetaald, mensen verliezen hun baan en hun spaargeld verdampt.

“Door de jaren heen hebben mensen hier geleerd hoe ze het inflatiespel moeten spelen”, zegt de man uit Saveh. “Door het kopen van goud of gesmolten zilver proberen ze de waarde van hun geld te behouden. Als ze wat geld over hebben, kopen ze meteen goud. Armbanden voor hun vrouw of gesmolten goud, dat is de laatste tijd een trend.”

Maar lang niet iedereen heeft spaargeld meer, weet een automonteur uit Teheran. “Onze zaak is tot stilstand gekomen. Voor de oorlog hadden we altijd zeven of acht auto’s in de werkplaats. Nu heerst het gevoel dat het elk moment weer kan escaleren. Ons werk is teruggevallen tot ongeveer een tiende van wat het was.”

Iran-experts beamen dit patroon. “Zeker sinds de VS de Straat van Hormuz blokkeren, is Iran er niet in geslaagd de 1,4 miljoen vaten olie te exporteren die het normaal per dag door de Straat van Hormuz stuurt”, zegt Iran-expert Sanam Vakil van denktank Chatham House. “En dat beïnvloedt de inkomsten van de overheid. Uiteraard komt er ook geen import naar Iran vanuit de Perzische Golf.”

En dat leidt tot alsmaar hogere prijzen van bijvoorbeeld auto’s. “Een van de meest opvallende dingen is de enorme stijging van de autoprijzen”, zegt de automonteur uit Teheran. “En als de prijzen van auto’s stijgen, worden andere dingen ook duurder. Veel bedrijven om ons heen zijn gesloten.” Hij vertelt dat mensen alleen het hoognodige kopen en nauwelijks meer uit eten gaan.

Het lijkt alsof de meeste producten gewoon nog te krijgen zijn, als je ze maar kunt betalen. Bovendien zijn er veel lokale producten die in Iran worden gemaakt. “Wat me altijd opvalt als ik naar Iran ga, is de opmerkelijke creativiteit en veerkracht van de gemiddelde Iraniër”, vertelt Mehran Kamrava vanuit Doha, waar hij als professor aan de universiteit van Georgetown doceert.

Hij benadrukt het effect van het afsluiten van het internet op de economie. “Iran heeft een van de meest robuuste e-economieën in de regio. Schattingen zijn dat de kosten van de internetuitval ongeveer 30 tot 40 miljoen dollar per dag bedragen. En dus is vooral de privésector zwaar getroffen. Dat is een van de belangrijkste werkgevers van de stedelijke middenklasse, waardoor die momenteel onder grote druk staat.”

Zakendoen met het buitenland is door de internetblokkade ook vrijwel onmogelijk geworden. Maar Iraniërs zijn inmiddels heel wat gewend. Ze zijn weerbaar en creatief, hun uithoudingsvermogen is enorm, maar als deze economische oorlog in dit tempo doorgaat, zullen ze het niet oneindig uithouden. Zeker niet als de politieke repressie ook steeds verder toeneemt.

Experts verwachten dan ook dat nieuwe protesten een kwestie van tijd zijn. “Het regime is zeker niet ingestort en er is geen volksopstand geweest”, aldus Vakil. “Maar als de huidige politieke leiders hun invloed niet in een akkoord kunnen omzetten, zullen ze zeker geconfronteerd worden met politieke en economische crises, die ongetwijfeld tot protesten zullen leiden. In het hele land, zoals we in het verleden hebben gezien. Alleen is het onmogelijk te voorspellen wanneer precies.”

De onderhandelingen over een einde aan de oorlog in het Midden-Oosten lijken muurvast te zitten en ondertussen gaat de olieprijs door het dak. Nieuwsuur besprak de stand van de oorlog onlangs met experts: