Wenen op scherp voor beladen jubileum Eurovisie Songfestival

• Chiem Balduk

  correspondent Midden-Europa

In Oostenrijk is de week van het Eurovisie Songfestival afgetrapt. De 70ste editie van het Europese liedjesfestijn moet een groots jubileum opleveren in Wenen. Tussen de operazalen en koffiehuizen treden inzendingen uit 35 landen aan, het laagste aantal in ruim twintig jaar.

De feeststemming wordt gedrukt door verwachte protesten en controverse over deelname van Israël. Vijf landen, waaronder Nederland, blijven weg vanwege de humanitaire situatie in Gaza en de politieke inmenging van de Israëlische overheid bij het stemproces.

De boycot kan op weinig begrip rekenen in Eurovision Village, de fanzone in het hart van Wenen. “Israël hoort bij het Songfestival, na decennia van deelname en onderscheidende acts”, zegt een Oostenrijkse fan. Twee Duitse studenten begrijpen de onvrede over Israël, maar zien een boycot niet als oplossing. “We gaan Nederland in ieder geval missen deze week.”

In Oostenrijk ligt kritiek op Israël gevoelig, mede vanwege de Holocaust. Een mogelijke boycot van Israël werd door bondskanselier Stocker eerder een “fatale fout” genoemd. “Gezien onze geschiedenis zou ik dat nooit steunen.” De christendemocraat zou(opent in nieuw venster) omroep ORF hebben opgedragen de organisatie van het Songfestival te weigeren, indien Israël niet welkom is.

Een deel van hen zal dat de komende dagen laten horen in de straten van Wenen. Op meerdere dagen staan protesten gepland. De Weense politie vreest daarbij voor ongeregeldheden, onder meer door “extremistische figuren”. Het ministerie van Defensie is voorbereid op verstoring door drones.

Het zijn lange dagen voor Henk Wagner, de veiligheidschef van de organiserende omroep ORF. “Ik slaap zondag pas weer goed”, zegt hij tussen zijn werkzaamheden door. Bij de vorige editie in Wenen, in 2015, had hij dezelfde functie. “De situatie is nu echt anders, door de internationale spanningen, terreurdreiging en cyberaanvallen.”

“De beveiliging is vergelijkbaar met die van een luchthaven”, zegt Wagner. Alle 15.000 medewerkers, van technici tot barpersoneel, zijn door de politie gescreend. Dat laatste is een les van de afgelasting van de stadiontour van Taylor Swift in Wenen in 2024, als gevolg van terreurdreiging. Een van de verdachten bleek toen werkzaam in het stadion.

Wagner zegt voorbereid te zijn op mogelijke protesten. “De vrijheid van meningsuiting blijft overeind, maar er worden geen vergunningen voor demonstraties in de directe omgeving verleend.” Palestijnse vlaggen mogen de concertzaal in, mits ze voldoen aan een keurmerk voor brandveiligheid.

De Songfestivalsfeer moet in de hele stad voelbaar worden, met public viewings en speciale feestjes. Ook is er een project waarbij de wereldberoemde Weense koffiehuizen een deelnemend land adopteren. Zo heeft iedere delegatie een ’thuishonk’ waar fans en artiesten samenkomen.

Israël leek daarbij buiten de boot te vallen, formeel omdat deelname eerst nog onzeker was. Uiteindelijk vond de omstreden kandidaat onderdak bij het moderne café MQ Kantine van Lisa Wegenstein. “Dat Israël nergens welkom was, had vooral te maken met angst, massahysterie en de grote Israëlhaat als gevolg van de oorlog in Gaza en de regering-Netanyahu.”

Nieuwsuur legt in deze video uit hoe het Songfestival een politiek strijdtoneel werd:

Zij vindt het een schande dat de Israëlische bezoekers nergens anders welkom zouden zijn. “De Weense koffiehuizen hebben juist een rijke Joodse geschiedenis. Zij maken reclame met Joodse intellectuelen uit begin vorige eeuw. En nu in 2026 kunnen Israëli’s en Joden geen fanclub voor hun muzikant vinden.”

In het café van Wegenstein klinkt Israëlische muziek, op het menu staan falafel en shakshuka en voor de ingang patrouilleert een agent. “We hebben maatregelen moeten nemen ja, maar daar ga ik liever niet op in.” De horeca-uitbater zegt veel positieve respons te krijgen, maar ziet online ook oproepen tot een boycot. “Dat is prima, ik ben blij dat ik door die mensen wordt geboycot.”

Zowel bezoekers van het ‘Israëlcafé’ als de Eurovision Village vinden dat muziek en politiek gescheiden moet worden. Maar na wat doorvragen, beamen velen dat het een dunne grens is. Een Duitse bezoeker stelt voor om rond de finales een politiek programma op te zetten: “Zodat tegenstanders met elkaar praten, in plaats van boycotten.”

Twee Mexicaanse mannen zijn na een reis van 16 uur aangekomen in de fanzone. Normaal juichen zij voor Spanje, maar vanwege de boycot kan dat nu niet. Mede daarom zijn vrienden van hen thuisgebleven. “Ik vind dat ieder land mee moet doen”, zegt een van hen. “Maar als dit het gevolg is, heb ik liever dat Israël niet meer meedoet.”

De halve finales zijn morgen en donderdag, de finale volgt zaterdag.