NOS Nieuws•
Femicidezaken worden in de rechtszaal niet altijd duidelijk herkend of behandeld als femicide. Dat stellen wetenschappers van de Universiteit Maastricht na onderzoek in opdracht van kennisinstituut WODC. Volgens hen ligt dat mede aan het gebrek aan een heldere juridische definitie van het begrip femicide.
Volgens de woordenboeken wordt onder femicide verstaan: het doden van een vrouw vanwege haar vrouw-zijn. In de praktijk worden andere definities gehanteerd. Zo definieert het Openbaar Ministerie ieder levensdelict tussen (ex-)partners waarvan een vrouw het slachtoffer wordt als femicide. Maar rechters gaan vaak niet zo ver, zeggen de onderzoekers.
De wetenschappers spraken met rechters en officieren van justitie. Ook onderzochten ze 282 rechtszaken uit de periode 2021 tot en met 2024 waarop je het label femicide zou kunnen plakken. In slechts 2 procent van deze zaken gebruikte de rechtbank de term in het vonnis.
“Ik heb wel de indruk dat rechters en officieren een grote bereidheid hebben om een zaak als femicide te benoemen, maar in de onderzochte uitspraken gebeurt dit vaak niet”, zegt onderzoeker Laurie Ritzen. Een heldere juridische definitie van het begrip kan volgens haar leiden tot een eenduidigere aanpak en een consistentere afdoening van femicidezaken.
Patronen van geweld
Volgens de onderzoekers maakt het expliciet erkennen van femicide verschil, omdat daarmee beter zichtbaar wordt dat veel moorden op vrouwen niet op zichzelf staan, maar vaak voortkomen uit patronen van geweld, controle, stalking, misogynie (vrouwenhaat) of eerdere mishandeling. Door zulke signalen eerder te herkennen, zouden politie en justitie sneller kunnen ingrijpen en mogelijk escalatie kunnen voorkomen.
Omdat het nu vaak niet expliciet wordt benoemd, blijft het onduidelijk op welke manier de kenmerken van femicide zijn meegewogen. Ritzen: “We zien dat in 40 procent van de femicidezaken het geweldsverleden tussen slachtoffer en dader wordt meegenomen in de strafmotivering. Als dat gebeurt, worden de straffen altijd hoger. Van die andere 60 procent weten we niet of de rechter heeft meegewogen dat er eerder sprake van geweld was.”
In het onderzoek is ook gekeken naar de manier waarop andere landen femicide juridisch aanpakken. Zo hebben Cyprus en Italië femicide als afzonderlijk strafbaar feit opgenomen in het wetboek van strafrecht. Ritzen: “Cyprus heeft eigenlijk een aparte status gegeven aan doodslag op vrouwen. Maar we hebben nog geen zicht op hoe dit in de praktijk uitpakt.”
Spanje kiest voor een andere aanpak en werkt met gespecialiseerde rechtbanken voor gendergerelateerd geweld. Daardoor wordt dit soort zaken behandeld door speciaal opgeleide rechters en officieren van justitie. Daarnaast hanteert Spanje één vaste juridische definitie van femicide: “de moord op een vrouw door een man vanuit machismo of misogynie (vrouwenhaat)”.
Laat de definitie van femicide aan de politiek over.
De onderzoekers wijzen erop dat zo’n aparte status voor vrouwen op gespannen voet staat met het idee dat iedereen voor de wet gelijk is. Ritzen: “Maar door het begrip genderneutraal te maken, loop je het risico dat de specifieke gendergerelateerde context naar de achtergrond verdwijnt en dat de definitie dan veel te breed wordt.”
Een goede definitie van femicide zorgt volgens de onderzoekers voor meer zichtbaarheid, betere registratie en explicietere erkenning van het probleem. Ook kan het bijdragen aan meer specialistische kennis bij politie en justitie. “Maar ik zou het aan de politiek overlaten hoe femicide gedefinieerd moet worden”, zegt Ritzen. “Al geldt wel: hoe vaster het begrip wordt omlijnd, hoe makkelijker het toepasbaar is.”
