Groot stembiljet verdwijnt, vanaf 2029 kleine versie met de logo’s van partijen

Het grote opvouwbare stembiljet is straks definitief verleden tijd. Na jaren van testen gaat het kabinet een kleiner biljet invoeren. In 2029 zal het nieuwe stembiljet voor het eerst worden gebruikt bij de Europese verkiezingen, zo meldt minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Tweede Kamer.

Het eindeloze gedoe met het grote vel waar honderden kandidaten op staan, hoeft straks niet meer. Wel moeten stemmers op het kleinere stembiljet iets meer moeite doen en twee vakjes inkleuren in plaats van één. Het eerste bolletje voor de politieke partij en het tweede bolletje voor de kandidaat.

Ook zijn op het nieuwe stemformulier straks de logo’s van partijen te zien. Daardoor wordt het voor kiezers makkelijker om de juiste partij aan te kruisen.

De kleinere stembiljetten werden afgelopen jaren al meermaals getest. Afgelopen maart was al de derde proef in elf gemeentes tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. “Zowel stemmers als kiesbureaus waren tevreden”, zegt minister Heerma, die uitkijkt naar het nieuwe formulier. “Er kwamen de afgelopen jaren steeds meer bezwaren tegen het gevouw met het zogeheten tafellaken.”

Wel lag het percentage ongeldige stemmen bij de elf gemeentes met het kleinere stembiljet hoger: 0,47 procent tegenover 0,27 elders. Dat zou bij landelijke verkiezingen neerkomen op ongeveer 50.000 ongeldige stemmen. Dat moet omlaag, vindt de minister. De nieuwe manier heeft wat hem betreft vooral met gewenning te maken. “Internationaal gezien is het percentage ongeldige stemmen bij ons nog steeds heel laag. En ik heb er vertrouwen in dat mensen snel zullen wennen.”

Het kleinere stemformulier is niet alleen makkelijker voor kiezers. De stemmen kunnen na afloop ook sneller worden geteld.

Stemmen waren tijdens de proef ongeldig verklaard als kiezers slechts het vakje bij een politieke partij hadden ingekleurd. In het nieuwe wetsvoorstel zijn de stemmen met maar één ingekleurd vakje toch geldig. Die gaat dan automatisch naar de lijsttrekker van de gekozen partij.

Dat daardoor het aantal voorkeursstemmen voor een lijsttrekker lastiger is vast te stellen, ziet de minister niet als een obstakel. “Mensen maken een weloverwogen keuze voor een partij. En we zien juist dat de afgelopen jaren het aantal voorkeursstemmen op een specifieke kandidaat toeneemt.”

Ook als kiezers een te hoog nummer inkleuren, gaat de stem naar de lijsttrekker. Dat gebeurt als een partij bijvoorbeeld vijftien mensen op de lijst heeft staan, maar iemand kleurt het hokje bij nummer 30 in.

Tot de invoering in 2029 wordt er in ieder geval nog een keer met het grote biljet gestemd. In maart zal het grote vel voor het laatst gebruikt worden bij de Provinciale Statenverkiezingen.

Mocht het kabinet vallen vóór 2029 is de kans klein dat er bij Tweede Kamerverkiezingen al gestemd kan worden met het kleinere biljet. Het wetsvoorstel moet nog door de Tweede en Eerste Kamer. Ook is een aanpassing in de kieswet nodig, wat veel tijd kost.

In de Kamerbrief kondigde minister Heerma ook aan dat er een onderzoek komt naar het systeem van volmachten. De kiesraad adviseerde eerder om dat systeem tegen het licht te houden.

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen deed de gemeente Gorinchem aangifte van verkiezingsfraude. De verkiezingen werden overgedaan, en in het onderzoek naar stemfraude werden vorige week zes mensen aangehouden.