‘300 duizend huishoudens hard geraakt door energiecrisis’

• Rob Koster

  verslaggever Economie

Zo’n driehonderdduizend huishoudens dreigen bovengemiddeld hard geraakt te worden door de huidige energiecrisis. Voor mensen met een laag inkomen kan dit oplopen tot een koopkrachtverlies van 6 procent. Mensen tot en met een modaal inkomen kunnen er tot 4 procent op achteruitgaan, blijkt uit onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB).

Het gaat vooral om mensen met een laag inkomen en hoge energiekosten die bijvoorbeeld in een groot slecht geïsoleerd huis wonen. Zij worden onevenredig hard getroffen door de hoge gasprijs. Ook zijn er mensen met een laag inkomen die veel kilometers moeten maken. Zij verliezen een groot deel van hun inkomen aan hoge benzine- of dieselkosten.

Voor de gemiddelde Nederlander blijft het koopkrachtverlies dit en volgend jaar naar verwachting beperkt tot minder dan 1 procent.

De gevolgen van de energiecrisis hangen af van de duur van de oorlog in de Golf. Sinds de aankondiging van een akkoord tussen Iran en de VS zijn de olie- en gasprijzen gedaald. Maar zelfs als de aanvoer van olie en gas via de Straat van Hormuz weer normaliseert, zullen de effecten van de crisis nog een tijd merkbaar zijn.

De discussie in Nederland ging de afgelopen maanden vooral over de prijzen aan de pomp. Vanwege de hoge benzine- en dieselprijzen werd er in de Tweede Kamer gepleit voor een tijdelijke accijnsverlaging, waar onder meer in Duitsland voor werd gekozen.

Het Nederlandse kabinet koos hier niet voor en heeft alleen de kilometervergoeding voor woon- werkverkeer uitgebreid. Verder wordt vanaf 1 juli de wegenbelasting voor ondernemers met een grijs kenteken verlaagd en gaat die voor vrachtwagens tijdelijk naar nul.

Het Centraal Planbureau onderschrijft het kabinetsbesluit om geen algemene accijnsverlaging voor benzine en diesel door te voeren. Zo’n maatregel kost ook volgens het CPB onevenredig veel geld om de beperkte groep mensen te compenseren die het echt nodig heeft.

Mensen met een laag inkomen rijden doorgaans minder auto dan mensen met een hoger inkomen. Toch zijn er ook mensen met een laag inkomen die gedwongen zijn veel kilometers te maken. Het CPB ziet wel mogelijkheden voor ‘social-lease.’ Mensen met een laag inkomen krijgen dan korting op een private-lease contract voor een kleine elektrische auto. In Frankrijk bestaat zo’n regeling al.

De komende maanden zal een groot aantal huishoudens vertraagd te maken krijgen met de gestegen gasprijs. Mensen met een vast energiecontract merken pas dat de gasprijs is gestegen als ze hun contract moeten vernieuwen. Omdat mensen met een laag inkomen een groter deel van hun inkomen uitgeven aan energie, worden ze harder getroffen door de prijsstijging dan mensen met een hoger inkomen.

Op korte termijn zou het kabinet volgens het planbureau kunnen kiezen voor een verdere verhoging van het Tijdelijk Noodfonds Energie. Mensen die door de gestegen gasprijs in de problemen komen, kunnen bij het noodfonds financiële steun aanvragen. Het kabinet maakt hier 195 miljoen euro voor vrij.

Uit het CPB-onderzoek blijkt dat de effecten van de huidige energiecrisis minder groot zijn dan die tijdens de energiecrisis in 2022. Dat komt doordat inmiddels veel meer huizen verduurzaamd zijn, en doordat de prijzen minder hard zijn gestegen. Op de lange termijn is verduurzaming volgens het CPB de beste manier om de energiekosten voor mensen met een laag inkomen te beperken.

Mensen met een koophuis kunnen in aanmerking komen voor een vrijwel renteloze lening bij het Warmtefonds om hun huis te verduurzamen. Hierdoor hoeven ze minder of geen gas meer te gebruiken. Het kabinet stopt 180 miljoen euro extra in het Warmtefonds.

Het Centraal Planbureau heeft nu alleen gekeken naar de directe kostenstijging van energie. De prijs dus van gas, benzine en diesel. De indirecte kosten van de energiecrisis komen daar nog wel bovenop. Dan gaat het om de prijsverhoging van voedsel en andere producten, die duurder worden omdat er energie voor nodig is om ze te maken en in de winkel te krijgen.

In augustus buigt het CPB zich over de volledige koopkrachtplaatjes, als onderdeel van de doorrekening van de kabinetsplannen die op Prinsjesdag gepresenteerd worden.