Spanning rond inhuldiging Moluks monument: gaat Jetten excuses aanbieden?

• Noor de Kort

  redacteur Online

Komen er excuses van premier Jetten of niet? Dat is vandaag de grote vraag bij de inhuldiging van het Nationaal Moluks Monument in Rotterdam.

Jetten kondigde maandag aan dat hij een toespraak zal houden bij het nieuwe monument. Het is goed mogelijk dat hij excuses gaat aanbieden voor de behandeling van de eerste generatie Molukkers, die 75 jaar geleden naar Nederland werden gehaald.

Veel Molukse beroepsmilitairen vochten tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië van 1945 tot 1949 mee aan Nederlandse kant. Na deze oorlog mochten zij van de Indonesische regering niet meer terug naar hun geboortegrond, de eilandengroep Molukken.

Nederland haalde de Molukse mannen en hun families in 1951 naar Nederland. Eenmaal hier werden de Molukkers ontslagen uit militaire dienst en onder erbarmelijke omstandigheden gehuisvest, onder meer in de voormalige Duitse concentratiekampen Westerbork en Vught.

“Het was een schande”, zegt programmamaker Rocky Tuhuteru, die de inhuldiging van het monument presenteert. “Dat Jetten er vandaag bij is, is een belangrijk signaal: eindelijk erkenning. Ik ben benieuwd wat hij gaat zeggen.”

Het monument komt aan de Lloydkade, een van de plekken waar Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen aankwamen. Ook de opa’s en oma’s van Nina Nussy (29) gingen hier van boord. “Ze werden met bussen naar Kamp Amersfoort gebracht voor een medische check”, zegt ze. Van daaruit ging de familie van haar vader naar kamp Vught, de familie van haar moeder naar kamp Almere.

Nussy zit in de organisatie die zich heeft ingezet voor de komst van het monument. Ze vindt het belangrijk om de eerste generatie te eren, want hen is veel leed aangedaan, vertelt ze.

Het was de bedoeling dat de 12.500 Molukkers een half jaar zouden blijven. Zij verwachtten dat Nederland hen zou helpen bij hun terugkeer, maar dat gebeurde niet. De opa van Nussy ging werken in een meelfabriek. “Terwijl hij daarvoor eersteklas soldaat was. Dat doet wat met je eigenwaarde.”

Bovendien moest de opa van Nussy tijdelijk 60 procent van zijn inkomen afstaan aan de Nederlandse staat voor huisvesting en volledige verzorging. “Dat voelt alsof je er zelf voor hebt gekozen om geschoffeerd te worden”, zegt Nussy.

De grootouders van Tuhuteru (67) maakten hetzelfde mee. “Ze kregen een voorschot voor meubels, maar moesten alles tot op de laatste cent terugbetalen. Dat was vernederend.” Het voelt ook scheef, zegt hij. “Je hebt een heel land leeggehaald als het gaat om kruidnagels en nootmuskaat, maar als het gaat om een vloerkleedje, moet alles worden terugbetaald.”

Zijn moeder, die als tiener in Nederland kwam, bleef daardoor altijd wantrouwend tegenover de Nederlandse overheid. “Ze zei vaak in het Moluks: ‘Geloof een Nederlander nooit. Je krijgt stront voor je goedheid.'”

Nussy wil dat vandaag in het teken staat van de Molukse gemeenschap en hun geschiedenis. “Het monument is echt voor en door de gemeenschap gerealiseerd.” Daarom voelt de komst van de premier voor haar dubbel. “Ik snap op zich dat Jetten zo’n moment aangrijpt, maar het gaat nu niet meer over wat wij als gemeenschap hebben neergezet, maar of er mogelijk excuses komen.”

En zelf hoeft ze geen excuses. “Dan zou het gaan over mijn opa’s en oma’s, maar die liggen al een aantal jaar onder de grond, plat gezegd.” Om diezelfde reden vindt ze het een lastige vraag of er herstelbetalingen moeten komen. “Aan wie ga je dan geld uitkeren? Ook van de tweede generatie zijn er steeds minder mensen.”

Eerherstel vindt ze wel belangrijk. “Daarvoor moet je met de gemeenschap in gesprek.”

NOS Stories volgde Molukse jongeren in hun Molukse wijk in Vught:

Ook Tuhuteru vindt het te laat voor excuses en herstelbetalingen. Hij vindt het wel belangrijk dat er een onderzoek komt naar de vraag waarom de Molukkers nooit teruggingen, zoals zij wel hadden verwacht. “We kunnen daar nu alleen over speculeren. Wat is de rol van de Nederlandse overheid geweest en die van Indonesië? Heeft de VS daar de hand in gehad?”

Tuhuteru vindt het moedig dat Jetten nu naar voren stapt. “Ik hoop dat hij zegt: ‘Mijn voorgangers hebben fouten gemaakt, ten koste van u.’ Als hij woorden van die strekking kiest, dan werk je aan herstel.”