Communistische Partij viert 105-jarig bestaan, maar angst overheerst in China

• Gabi Verberg

  correspondent Oost-Azië

Deze week viert de Chinese Communistische Partij zijn 105de verjaardag. Met optredens, diners en medailles worden de vele successen gevierd die de partij heeft geboekt. Ondertussen heerst er veel onrust en angst in alle bestuurslagen, omdat er een nieuwe anticorruptiecampagne door het land raast.

Waar partijleider Xi Jinping in zijn beginjaren als leider nog veel lof oogstte met zijn harde corruptie-aanpak, wordt er volgens experts nu met cynisme naar gekeken. Onduidelijkheid over wat behoorlijk gedrag is, legt bestuurders lam en dat terwijl het land met grote uitdagingen kampt.

Het was een van de eerste dingen waar Xi werk van maakte toen hij leider werd van China: het uitroeien van corruptie. De campagne begon met een reeks spraakmakende corruptieschandalen. De ene na de andere topambtenaar moest het veld ruimen. Wat ze hadden misdaan, werd breed uitgemeten in de media. De strategie was machtige figuren aanpakken, om de lager geplaatste functionarissen schrik aan te jagen.

Het duurde niet lang voordat de corruptie-aanpak doorsijpelde naar die lagere bestuurslagen. De bevoegdheid van het orgaan dat verantwoordelijk is voor de aanpak van corruptie werd uitgebreid en inspectieteams werden het hele land doorgestuurd.

Het resultaat was dat het aantal corruptiezaken sinds 2013 toenam. Tussen 2013 en 2019 kwamen gemiddeld 4000 corruptiezaken aan het licht. In december 2025 waren dat er ruim 30.000, zegt China-onderzoeker Rahul Karan Reddy van het ORCA-instituut(opent in nieuw venster).

De stijging van het aantal gevallen heeft vooral te maken met de uitbreiding van de definitie van corruptie, legt Reddy uit. “De regels schrijven niet alleen voor dat functionarissen geen misbruik mogen maken van overheidsinstrumenten, maar ook dat zij ‘politieke discipline’ moeten tonen.” Wat dat laatste precies inhoudt, is vaag.

Dat ziet ook Qian Jingyuan, China-onderzoeker verbonden aan de Boston Universiteit. Corruptie wordt in het huidige China zeer breed gedefinieerd. Volgens hem is de definitie met opzet vaag, om mensen af te schrikken.

Volgens Reddy is het makkelijk om te zeggen dat corruptie per definitie fout is, maar “het vervult in sommige gevallen ook sociale en economische functies”. Partijfunctionarissen zijn volgens hem altijd zeer creatief geweest in het bedenken van oplossingen. “Sommige van die oplossingen bevonden zich in een grijs gebied dat nu als corruptie wordt bestempeld.”

Deze onzekerheid leidt tot verlamming. “Functionarissen zijn risicomijdend geworden en durven niet meer creatief te zijn. Ze voeren alleen nog uit wat van bovenaf wordt opgedragen en dat terwijl hervormingen en oplossingen jarenlang van onderop tot stand kwamen.”

Volgens Qian moet de Partij een afweging maken tussen economische groei en politieke controle. “Veel functionarissen zijn volgens de Chinese definitie misschien corrupt, maar het zijn tegelijkertijd zeer bekwame economische managers.” Zolang onduidelijk blijft wat wel en niet is toegestaan, zullen veel bestuurders risico’s vermijden. Dat gaat uiteindelijk ten koste van de lokale economische ontwikkeling, terwijl de economische groei al lange tijd terugloopt.

Toch zijn er geen aanwijzingen dat de anticorruptiecampagne op korte termijn gaat stoppen, integendeel. In 2025 bereikte het aantal corruptiezaken onder topfunctionarissen een recordhoogte en die trend lijkt zich in 2026 voort te zetten.

Op de belangrijkste viering van het 105-jarige bestaan van de partij zei Xi dan ook dat die zal doorgaan met het “verwijderen van alle virussen die het gezonde lichaam van de partij uithollen”. Met andere woorden: hij wil de partij van corruptie ontdoen.

Volgens Qian is dat niet alleen een kwestie van integriteit, maar ook van politieke controle. Eind volgend jaar vindt het vijfjaarlijkse Nationale Partijcongres plaats, waarop de partijtop voor de komende vijf jaar wordt samengesteld. Ook in aanloop naar de vorige twee partijcongressen, waarop Xi zijn positie verder verstevigde, werd de anticorruptiecampagne geïntensiveerd.

Die verscherpte aanpak dient volgens hem twee doelen. Enerzijds zet die lokale overheden onder druk om centrale beleidsprioriteiten sneller uit te voeren, anderzijds biedt de campagne de mogelijkheid om loyale bestuurders te belonen met promoties.

Waar partijfunctionarissen vroeger vooral werden afgerekend op economische prestaties, zijn onder Xi politieke loyaliteit en het nauwgezet uitvoeren van opdrachten uit Peking steeds belangrijker geworden. Of dat op de lange termijn goed is voor het volk, datgene waar de partij en het leiderschap hun bestaan aan ontlenen, is de vraag.