NOS Nieuws••Aangepast
Deze enquêteweek waren de ogen vooral gericht op oud-zorg-minister Hugo de Jonge. Hij kreeg vragen over het thema van de week: “de coronatoegangsbewijzen en vaccinaties”, en ging in op de kritiek aan zijn adres.
Een criticus met een groot bereik was Maurice de Hond. De opiniepeiler wist zeker dat de verspreiding van het virus vooral door aerosolen gebeurde. Hele kleine druppeltjes dus. “Maar de verspreiding via grote druppels was mainstream”, zei De Hond in zijn verhoor.
Bij OMT, RIVM en kabinet werd volgens hem “verder niet nagedacht” en werden kritische denkers “totaal genegeerd”. Omdat verkeerde uitgangspunten werden gehanteerd waren veel maatregelen “onzin”, aldus De Hond.
De Hond had het telefoonnummer van premier Rutte en had contact met Kamerleden, maar het hielp hem niet. Beleidsbepalers en adviseurs bleven “gevangen in dogma’s”.
Dat het virus zich verspreidde via aerosolen is bevestigd. Maar ook directe besmetting via grotere druppels vormde volgens virologen een risico. Overigens gaat het de enquêtecommissie er niet zozeer om wie gelijk had, maar hoe met andere geluiden is omgegaan.
Klein clubje mannen
En dat ging niet goed, vond Mona Keijzer, voormalig staatssecretaris van Economische Zaken. Keijzer werd gaandeweg kritischer over maatregelen die “een klein clubje mannen” nam: Van Dissel van het OMT, premier Rutte, De Jonge en de Justitieminister Grapperhaus.
Dat was ook de ervaring van Robèr Willemsen, voorman van de horecasector. Hij had vooral contact met Economische Zaken. Dat bleek volgens hem “geen speler”. De impact van Keijzer, waar Willemsen vaak mee sprak, was “nihil”.
De Jonge had wel impact, maar bij hem kreeg Willemsen “altijd nul op het rekest”.
In hoeverre De Jonge, alleen of met een klein clubje, alles bepaalde, vroeg de commissie hem vandaag niet. “Ik heb het natuurlijk niet alleen voor het zeggen”, zei de oud-minister wel in een bijzin. En ook: “Er zijn miljoenen documenten waaruit blijkt dat ik me met ongeveer alles heel actief heb bemoeid.”
De Jonge wordt na de zomervakantie weer gehoord, mogelijk komt het dan aan bod.
Bergamo-scenario
Wel aan bod kwam zijn focus op gezondheid. “We wilden een Bergamo-scenario voorkomen”, zei hij. In die Italiaanse stad raakten begin 2020 de ziekenhuizen overbelast en konden begraafplaatsen en crematoria het aantal doden niet verwerken.
Maar hij weersprak dat alleen maar werd gedacht aan het voorkomen van sterfte en overbelasting van de zorg. “De balans tussen zo veilig mogelijk en zo open mogelijk kwam iedere vergadering voorbij”, verzekerde De Jonge. “Het was twee jaar lang lopen op een koord.”
Hij gaf wel toe dat het aanvankelijk “gewoon hozen” was om te voorkomen dat de ziekenhuizen volliepen. Lockdowns en het bezoekverbod in verpleeghuizen waren daarom “onvermijdelijk”.
Volgens Keijzer was er wel degelijk een “tunnelvisie”. Wat haar betreft werd de samenleving met “onnavolgbare maatregelen” op slot gezet. Ze sprak haar bezwaren naar eigen zeggen wel uit, maar dat maakte geen verschil.
Meermaals stond ze op het punt uit het kabinet te stappen, vertelde Keijzer. Uiteindelijk werd ze door premier Rutte ontslagen, omdat ze zich in een krant kritisch had uitgelaten over het coronatoegangsbewijs op de dag dat het inging.
Een groot deel van het verhoor van De Jonge was gewijd aan de vaccinatiecampagne. “Dat was de uitweg uit de crisis en dat wisten we al heel snel”, zei de oud-minister.
Het ging niet meteen goed, zei RIVM-vaccinatiedirecteur Jaap van Delden. Er was namelijk “op één paard gewed”. En dat bleek het verkeerde paard.
Van Delden zette vol in op vaccineren via de huisarts. Dat deed Nederland al jaren met de griepprik. Maar het coronavaccin dat als eerste beschikbaar kwam moest bij -70 graden worden opgeslagen en kon na ontdooien maar een paar dagen worden bewaard. Dat lukte niet bij huisartsen.
Stroom van desinformatie
Daarom werd uiteindelijk toch de GGD ingeschakeld voor het vaccineren. Van Delden zei dat Nederland er hierdoor “later dan landen om ons heen” mee begon. Wel bereikte Nederland een relatief hoge vaccinatiegraad. Tot genoegen van De Jonge, die eraan “trok en sleurde” tegen “de stroom van desinformatie in”.
De commissie wilde weten of De Jonge daar te ver in ging. De minister liet zich destijds meermaals kritisch uit over mensen die geen prik wilden. “De waarheid moest wel verteld worden”, zei hij erover.
Na de vakantie heeft de commissie nog drie weken gepland aan verhoren. Het eindverslag moet volgend jaar af zijn.
