Israëlisch parlement neemt vlak voor reces omstreden Thorastudie-wet aan

• Lennard Swolfs

  correspondent Israël en Palestijnse Gebieden

De Knesset, het Israëlische parlement, heeft een omstreden basiswet aangenomen die Thorastudie als fundamentele waarde aanmerkt. Volgens critici kan dit de weg vrijmaken voor vrijstelling van de dienstplicht voor ultraorthodoxe jesjiva-studenten.

De wet werd ingediend door de ultraorthodoxe partijen Shas en United Torah Judaism (UTJ). Volgens de wet is “Torastudie een fundamentele waarde in het erfgoed van het Joodse volk en in de staat Israël”. Het gaat om een basiswet, een categorie wetgeving die in Israël een bijzondere juridische status heeft. Omdat Israël geen formele grondwet kent, hebben de basiswetten een belangrijke rol in het Israëlische rechtssysteem.

In een eerdere versie van het wetsvoorstel werd Thorastudie omschreven als een bijdrage aan de staat die van vergelijkbare betekenis is als de bijdrage van militairen. Die formulering leidde tot kritiek, omdat tegenstanders vreesden dat daarmee een juridische basis zou ontstaan om ultraorthodoxe mannen vrij te stellen van de dienstplicht. In de uiteindelijke versie is deze bewoording daarom afgezwakt.

Toch vrezen oppositieleden en andere critici(opent in nieuw venster) dat de wet alsnog kan worden gebruikt als onderbouwing voor uitzonderingen op de dienstplicht. Doordat Thorastudie in de basiswet wordt erkend als een fundamentele waarde van de staat Israël, kan de wet bij toekomstige wetgeving of rechterlijke toetsing worden aangevoerd als argument voor vrijstellingen of speciale regelingen.

In 2024 oordeelde(opent in nieuw venster) het Hooggerechtshof unaniem dat de regering ultraorthodoxe jesjiva-studenten moet oproepen voor militaire dienst. Tienduizenden ultraorthodoxe mannen zijn dienstplichtig, maar slechts een klein deel meldt zich voor militaire dienst.

Het leger heeft de afgelopen maanden meerdere keren aangegeven dat er een tekort aan soldaten is vanwege de aanhoudende oorlogen sinds de Hamas-aanval op 7 oktober 2023.

Het onderwerp veroorzaakt veel spanning in de Israëlische samenleving. Ultraorthodoxe mannen protesteren de afgelopen maanden steeds vaker tegen de dienstplicht. Ze leggen het land plat met bijvoorbeeld wegblokkades. Dit leidt geregeld tot botsingen met de politie en het leger.

De Knesset gaat eind deze week met reces en wordt daarna ontbonden in aanloop naar de verkiezingen dit najaar. Premier Netanyahu probeert daarom deze week nog een reeks controversiële wetsvoorstellen door het parlement te krijgen. Daar heeft hij zijn ultraorthodoxe coalitiepartners voor nodig.

Daarom hebben ze afspraken gemaakt. De coalitie versnelt de behandeling van wetgeving die door de ultraorthodoxe partijen wordt geëist, zoals de Thorastudie-wet. Een ander wetsvoorstel gaat over het tijdelijk opschorten van arrestaties en sancties tegen dienstweigeraars.

In ruil daarvoor steunen de ultraorthodoxe partijen de wetsvoorstellen van Netanyahu. Het gaat dan bijvoorbeeld om een wetsvoorstel dat de regering zeggenschap geeft over de benoeming van een onderzoekscommissie naar de gebeurtenissen rondom de aanval van Hamas op 7 oktober 2023.

De wet over de Thorastudie krijgt veel kritiek vanuit de oppositie. “Een Knesset die zichzelf respecteert, zou geen wetten aannemen die ontduiking van dienstplicht mogelijk maken terwijl er soldaten sneuvelen aan het front”, zei oppositieleider Yair Lapid. Hij richtte zich ook tot de coalitieleden: “Zo beëindigen jullie je ambtstermijn: door soldaten van het leger in het gezicht te spugen”.

Voorafgaand aan de stemming deden de oppositieleiders gezamenlijk een oproep aan de coalitieleden om tegen het wetsvoorstel te stemmen. “Degenen die de wet over het ontduiken van de dienstplicht steunen, zullen voor altijd de schande van hun stem met zich meedragen in de ogen van de Israëlische burgers die dienen en werken”, is te lezen in de verklaring.

Ook vanuit zijn eigen Likud-partij krijgt Netanyahu kritiek. Parlementsleden Yuli Edelstein en Dan Illouz stemden tegen het wetsvoorstel. Beiden verzetten ze zich al langere tijd tegen de wet. Edelstein heeft inmiddels aangekondigd de Likud-partij te verlaten vanwege de kwestie en verwacht wordt dat Illouz hetzelfde zal doen. Netanyahu was zelf niet aanwezig bij de stemming.