NOS Nieuws
-
Rob Ramaker
redacteur Klimaat
-
Sjoerd Mouissie
datajournalist
-
Rob Ramaker
redacteur Klimaat
-
Sjoerd Mouissie
datajournalist
Natuurbranden hebben eind deze maand in Frankrijk een recordoppervlakte verwoest. Ook het aantal branden brak een record. Door opeenvolgende hittegolven is de natuur uitgedroogd. Hoewel het nog geen augustus is, ontstond dit jaar al 311 keer brand. Zeker de streek rond Bordeaux is hard getroffen.
Natuurbranden zijn vanuit de ruimte goed te volgen. Speciale satellieten speuren de aarde af naar actieve brandhaarden. Met andere satellieten kun je het verbrande oppervlak meten. “Brand springt eruit omdat het groene vegetatie verandert in een zwarte oppervlakte”, zegt Max van Gerrevink, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit. “Zo kun je makkelijk en snel zien hoe groot ze zijn.”
Een ‘perfecte storm’
Naast Frankijk is Spanje zwaar getroffen. Het land riep vandaag, voor het eerst, de landelijke noodtoestand uit vanwege natuurbranden. In de regio Madrid kwamen meerdere branden bij elkaar. Volgens een regionale politicus ging het om de ergste natuurbranden uit de geschiedenis van de regio. Er zou sprake zijn van een ‘perfecte storm’ van hoge temperaturen en aanhoudende felle wind.
Voor de tijd van het jaar is er al een recordaantal branden geweest in Spanje. Ook verbrandde vier keer zoveel land als in een gemiddeld jaar. Begin juli kwamen dertien mensen om bij een brand in Almería, Zuid-Spanje. Zowel Spanje als Frankrijk heeft om hulp gevraagd van andere Europese landen om branden te bestrijden.
Meerdere oorzaken
Het landschap, het weer, menselijk gedrag: meerdere zaken bepalen samen het risico op natuurbranden. In dit geval is er veel ‘brandstof’ omdat veel planten zijn gegroeid, aangezien Frankrijk en Spanje nog best een natte winter en vroeg voorjaar hadden. Die planten zijn door de hitte uitgedroogd en kunnen in brand vliegen.
Zo’n brand ontstaat alleen met een ontsteking. Dat kan bliksem zijn. Maar in Europa ontstaan branden meestal door mensen: expres of door nalatigheid. Het weer beïnvloedt hoe groot een brand kan worden. Hevige wind jaagt de branden aan, zeker als er geen regen komt die kan helpen blussen.
Superkwetsbare natuur
Grote delen van Europa, zeker Frankrijk en Spanje, kampen dit jaar met hoge temperaturen en droogte. Dit valt niet los te zien van de opwarming van de aarde, concludeerde een groep wetenschappers deze maand. Omdat de aarde meer warmte vasthoudt, zijn hittegolven warmer dan voorheen. Door die hitte kan meer water verdampen en drogen bodems sneller uit. Een periode met minder regen leidt daardoor sneller tot droogte.
De opwarming leidt ook tot meer natuurbrandrisico, zegt natuurbrandonderzoeker Max van Gerrevink. “Klimaatverandering leidt zelf niet tot brand, maar zorgt ervoor dat de uitgedroogde planten een soort lont zijn. Als er nu brand ontstaat is natuur superkwetsbaar, het vuur kan zich snel verspreiden.”
Die invloed zie je niet direct terug in het aantal verbrande hectares wereldwijd, zegt Van Gerrevink.
Ook in Europa is er geen duidelijke stijgende trend. “Als je kijkt naar de lange termijn dan schommelt het verbrande oppervlakte sterk van jaar tot jaar”, zegt Van Gerrevink. “Als we enkel naar het verbrande oppervlakte kijken zou je kunnen concluderen dat er weinig structureel verandert in de Europese Unie.”
Intense en grillige branden
Toch jaagt klimaatverandering volgens Van Gerrevink wel degelijk het gevaar aan. Zo zijn er vaker gevaarlijkere en intensere brandcondities. “Je ziet nu vaker megabranden”, zegt hij. Daarmee bedoelt hij zeer intense branden, die snel om zich heen grijpen en grillig verlopen. Ze leiden relatief vaak tot slachtoffers en schade.
“In vergelijking met tien tot twintig jaar geleden zie je dat er vaker ideale omstandigheden zijn voor brand, en dat het vaker uit de hand loopt”, zegt Van Gerrevink. De huidige brand bij Bordeaux illustreert dat. Sinds eergisteren groeide die razendsnel en verwoestte zo’n 10.000 hectare.
Dat betekent niet dat mensen hier niets tegen kunnen doen. Er zijn diverse zaken waar mensen invloed op hebben, bijvoorbeeld het landschap. Door planten(resten) te verwijderen, kun je de risico’s verminderen. Bijvoorbeeld met gecontroleerde branden vroeg in het seizoen als het nog niet droog is. Of door kale stroken te maken in de natuur die voorkomen dat de brand verder oprukt. Als mensen zich verantwoordelijk gedragen in de natuur, is er ook minder kans op een ontsteking.
