Waarom we zo weinig zien en horen over de overstroming in Tibet

• Laura van Megen

  correspondent China

In China beheerst de overstroming bij de Gyirong-grensovergang al dagen het nieuws en de sociale media. Volgens de laatste informatie van het Chinese staatspersbureau Xinhua zijn er aan Chinese zijde 554 vermisten, twee mensen zijn gered en zeven personen zijn omgekomen. Maar de Chinese staatsmedia zijn dan ook praktisch de enige informatiebron over de situatie in Tibet.

De afschuwelijke ramp laat zien hoe geïsoleerd China Tibet houdt en hoe gecontroleerd het Chinese medialandschap is. Waar journalisten vrijelijk met reddingswerkers, slachtoffers en nabestaanden kunnen praten aan de Nepalese zijde, kunnen buitenlandse media Tibet niet zomaar in.

Chinese journalisten ter plaatse krijgen strenge instructies, die je kunt afleiden uit wat ze publiceren: de moed en het doorzettingsvermogen van reddingswerkers en de actieve rol van de overheid moet het hoofdverhaal zijn.

Tibet is één van ’s werelds meest ontoegankelijke plekken. Chinese staatsburgers mogen in- en uitreizen, maar buitenlandse toeristen mogen alleen met een speciale vergunning op een georganiseerde toer. Voor diplomaten en journalisten is toegang krijgen nog moeilijker.

Het hooggebergte vormt ook een natuurlijke afscheiding met de rest van de wereld. Tibet, ook wel “het dak van de wereld” genoemd, ligt gemiddeld op zo’n 4400 meter boven zeeniveau.

De Gyirong-grensovergang ligt afgelegen en op ongeveer 1850 meter hoogte. Het is vanaf daar 15 uur rijden naar Lhasa, de regionale hoofdstad. De hoogte, de afstanden en het bergachtige gebied bemoeilijken en vertragen het reddingswerk.

Het Chinese internet is een van ’s werelds meest onvrije en zwaarst gecensureerde online omgevingen. Maar tijdens grote rampen zoals deze, werken de censoren pas echt op volle toeren.

De camerabeelden waarop te zien was hoe de modderstroom de grenspost opslokte, zijn op veel plekken van het Chinese internet verwijderd. Gebruikers vragen elkaar om de video’s in privéberichten door te sturen en waarschuwen elkaar voor de censuur.

Zij kunnen bijvoorbeeld hun account verliezen (of erger) als dat telkens gecensureerd moet worden. In China weet de overheid wie er achter een account zit, omdat gebruikers zich met hun echte naam moeten registreren.

Tijdens de coronapandemie heeft China strenge wetgeving aangenomen die het verspreiden van zogenaamd nepnieuws tijdens natuurrampen moet tegengaan. Peking ziet dit als noodzakelijk om onrust in de samenleving te voorkomen. Maar het is ook een manier om mensen te vervolgen die informatie online zetten die de overheid niet goed uitkomt.

Familieleden plaatsen wel oproepen over vermisten, maar zo viraal als dat soort berichten gaan in de rest van de wereld, gaan ze dat hier niet. Ook wordt het niet op dezelfde manier opgepikt door de Chinese media.

Het beeld dat wel gedeeld wordt, en kan worden, zijn de posts van de Chinese staatsmedia. Die verslaan vooral de heldhaftigheid van de reddingswerkers en de inzet van de overheid. Alles wordt gekwantificeerd: hoeveel drones, agenten, brandweerlieden, honden en militairen zijn ingezet en hoeveel geld er beschikbaar is gesteld.

In het avondjournaal van de staatstelevisie gisteren was de ramp het hoofdonderwerp. Maar beeldmateriaal uit Tibet zelf werd in het item pas na 17 minuten getoond. Dat was van premier Li Qiang die langs de overstroomde rivier ambtenaren instrueerde en binnen een vergadering voorzat.

Dat de premier snel naar de rampplek afreisde is vrij uniek. Het laat zien hoe groot de ramp is en dat de Chinese overheid het serieus neemt. Het zet deze ramp op hetzelfde niveau als de uitbraak van corona en de verwoestende aardbeving van Wenchuan in 2008. Ook toen werd de premier er direct op afgestuurd. De aardbeving in Wenchuan kostte destijds 70.000 mensen het leven.