NOS Nieuws
In Tsjechië heeft justitie het lichaam laten opgegraven van een minister die in 1948 onder verdachte omstandigheden aan zijn einde kwam. Jan Masaryk ‘viel’ uit het raam van zijn ministerie van Buitenlandse zaken.
Om een einde te maken aan de speculaties over zijn dood, heropent de politie het onderzoek.
De val van Masaryk is nooit helemaal opgehelderd. Het voorval gebeurde tijdens hoogoplopende spanningen in de Koude Oorlog, vlak na de communistische coup die een eind maakte aan de democratie in Tsjecho-Slowakije. Hij weigerde toen af te treden als minister.
Masaryk gold als liberaal en prowesters. Hij was de laatste niet-communist in het kabinet. De coup, na een coalitiekabinet van democraten en communisten, en de veronderstelde moord op Masaryk was een sleutelmoment in de Koude Oorlog. Voor democraten in West-Europa was dit bewijs dat de communisten niet te vertrouwen waren en met hen niet kon worden samengewerkt.
Twee weken na staatsgreep
In het westen werd er destijds vanuit gegaan dat hij door Sovjetspionnen was vermoord. Veel historici denken dat ook. Anderen vermoeden zelfmoord of een ongeluk waardoor hij uit zijn badkamerraam viel.
Twee weken na de staatsgreep werd het levenloze lichaam van Masaryk aangetroffen op de binnenplaats van het Czernin-paleis waar zijn ambtswoning zat. ‘Zelfdoding’, was de lezing van communistische autoriteiten.
Masaryk was de zoon van de staatsstichter en eerste Tsjechoslowaakse president, Támas Garrígue Masaryk.
Dat het onderzoek, bijna tachtig jaar na dato, wordt heropend, komt door nieuw ontdekte documenten in de diplomatieke archieven van Frankrijk, de VS en Groot-Brittannië. Het Tsjechische ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg de documenten vorig jaar augustus in handen, schrijft de Tsjechische nieuwssite Aktualne.
De politie maakte het nieuws deze week bekend op haar website. Daarin verklaart de politie het recent ontdekte bewijsmateriaal te zullen vergelijken met eerdere bevindingen in de hoop op nieuwe aanknopingspunten. De politie heeft de zaak heropend als een vermoedelijke moordzaak. Het Openbaar Ministerie is op de hoogte gesteld van de nieuwe ontwikkelingen.
‘Heftige ruzie’
Een van de documenten vermeldt dat Masaryk vlak voor zijn dood een heftige ruzie had met drie mannen. “Ik doe dit niet voor jullie. Ik teken alles, maar niet dit. Ik doe alles, maar dit gebeurt alleen over mijn lijk!” zou Jan Masaryk op de avond van 9 maart 1948 hebben geroepen.
Dit verhaal zou afkomstig zijn van Masaryks butler Bohumil Přihoda, die het later met iemand anders deelde.
De Britse inlichtingendienst zou informatie hebben ontvangen waaruit bleek dat Masaryk een dodelijke dosis cyanide toegediend kreeg voordat hij uit het raam werd gegooid, meldt Expats.cz.
Amerikaanse diplomatieke bron
Een geheim bericht van de Amerikaanse ambassade in Londen uit april 1948, presenteert nog een andere theorie over zijn dood. Masaryk zou een brief hebben geschreven aan een Amerikaanse contactpersoon in Praag met daarin zijn voornemen om Tsjecho-Slowakije te ontvluchten.
Die brief werd door de communistische autoriteiten onderschept waarna Masaryk ermee werd geconfronteerd door leden van Russische en Tsjechoslowaakse veiligheidsdiensten.
Volgens het Amerikaanse bericht werd het lichaam van Masaryk gevonden met kneuzingen in zijn nek. Die verwonding werd niet in het officiële autopsierapport vermeld.
Talrijke onderzoeken
Het stoffelijk overschot van Masaryk is vanmorgen opgegraven op de begraafplaats in Lany, vlak bij Praag. De komende tijd worden zijn resten onderzocht met moderne forensische technieken. Hoe lang dat onderzoek duurt, is niet duidelijk.
De zaak rond de dood van Masaryk werd al vaker geopend. Bijvoorbeeld in maart 2021, toen de officier van justitie aangaf geen definitieve conclusie te kunnen trekken over de doodsoorzaak van Masaryk. Een onderzoek dat werd uitgevoerd tussen 2001 en 2003, neigde naar de theorie dat hij was vermoord.
Het verzoek tot heropening van het onderzoek naar de dood van Masaryk komt van het ‘Bureau voor Documentatie en Onderzoek van Misdaden van het Communisme’. Dat is een speciaal onderdeel van de Tsjechische politie.
Het is opgericht om strafbare feiten en mensenrechtenschendingen te onderzoeken die tussen 1948 en 1989 zijn gepleegd onder het communistische regime van Tsjecho-Slowakije.
Einde communistisch bewind
Het communistische bewind eindigde met de Fluwelen Revolutie in 1989. Slowakije splitste zich een paar jaar later af van Tsjechië.
